Núi lửa Bardarbunga phun trào vào năm 2014 (Ảnh: Photovolcanica)
Tại Iceland, một loạt trận động đất mạnh xảy ra hồi tháng 1/2025 đã khiến núi lửa Bardarbunga - một trong những "núi lửa băng" lớn nhất châu Âu - có dấu hiệu thức giấc sau hơn 1 thập kỷ im lặng. Các chấn động tiếp diễn trong những tháng sau đó cho thấy magma nóng đang dâng lên từ sâu trong lòng đất, bên dưới Vatnajokull - sông băng lớn nhất châu Âu.
Theo các chuyên gia, vấn đề không còn là Bardarbunga có phun trào hay không, mà là khi nào. Với miệng núi lửa rộng khoảng 65 km² bị phủ kín bởi băng, sự tiếp xúc giữa dung nham và băng có thể gây ra các vụ phun trào cực kỳ dữ dội. Lần phun trào gần nhất vào năm 2014 đã trở thành vụ phun trào lớn nhất tại Iceland trong hơn 200 năm.
Sông băng Svínafellsjökull, một phần của chỏm băng Vatnajökull, vào năm 2021 (Ảnh: Getty Images)
Iceland hiện là "phòng thí nghiệm tự nhiên" lý tưởng để nghiên cứu mối liên hệ giữa băng hà và núi lửa. Khoảng một nửa trong số 34 hệ thống núi lửa đang hoạt động của quốc đảo này nằm dưới lớp băng. Các nhà khoa học đang xem xét một giả thuyết được đưa ra từ nhiều thập kỷ trước - sự tan chảy nhanh của băng do biến đổi khí hậu có thể dẫn đến các vụ phun trào núi lửa thường xuyên và dữ dội hơn.
Theo các nhà địa chất, băng và sông băng hoạt động như một "tấm chăn nặng", tạo áp lực lớn lên vỏ Trái Đất. Khi băng tan nhanh, áp lực giảm, khiến mặt đất trồi lên và tạo điều kiện cho magma hình thành nhiều hơn ở sâu bên dưới. Nghiên cứu cho thấy, lượng magma được tạo ra dưới Iceland hiện nay có thể đã tăng gấp đôi so với trước đây.
Bùn và mảnh vụn vùi lấp thị trấn Armero, Colombia, sau vụ phun trào núi lửa Nevado del Ruiz vào tháng 11/1985 (Ảnh: Sygma/Getty)
Hiện trên thế giới có khoảng 160 triệu người sinh sống trong phạm vi 100 km tính từ các núi lửa bị băng bao phủ, trong đó khoảng 200.000 người ở rất gần các khu vực nguy hiểm. Điều này đồng nghĩa với việc các vụ phun trào mạnh hơn trong tương lai có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống con người.
Không chỉ ở Iceland, các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu khu vực dãy Andes ở Chile - nơi các núi lửa nằm gần khu dân cư đông đúc. Các bằng chứng địa chất cho thấy, sau Kỷ Băng hà cuối cùng, sự tan rã của các tảng băng lớn từng đi kèm với giai đoạn hoạt động núi lửa gia tăng mạnh mẽ.
Núi lửa Mocho-Choshuenco ở Chile có thể "thức giấc bất cứ khi nào" (Ảnh: Alamy)
Khi Trái Đất tiếp tục nóng lên, nguy cơ "đánh thức" những ngọn núi lửa nguy hiểm nhất thế giới là hoàn toàn có thật, đòi hỏi cộng đồng quốc tế phải tăng cường giám sát và chuẩn bị các biện pháp ứng phó phù hợp.
