Từng là biểu tượng của sự tự do và đổi mới, trung tâm nghiên cứu Honda R&D đang được đưa trở lại vị thế độc lập sau 4 năm bị "sát nhập" vào bộ máy quản lý tập trung.
Tờ Nikkei Asian Review cho hay bước đi ngược dòng này của Chủ tịch Toshihiro Mibe cho thấy một thực tế tàn khốc: Sự hiệu quả của bộ máy hành chính đang bóp nghẹt tinh thần kỹ sư, khiến gã khổng lồ Nhật Bản hụt hơi trong cuộc đua tốc độ với các đối thủ xe điện.
Cú sốc
Năm 1960, nhà sáng lập Soichiro Honda đã tách rời bộ phận R&D ra khỏi công ty mẹ với niềm tin sắt đá rằng một môi trường tự do, không bị chi phối bởi các quyết định kinh doanh ngắn hạn, mới là mảnh đất màu mỡ cho sự sáng tạo.
Mô hình này đã tạo nên những kỳ tích như động cơ CVCC năm 1972, giúp Honda Civic chinh phục thị trường Mỹ và đặt nền móng cho đế chế xe hơi toàn cầu.
Tuy nhiên, vào năm 2020, cựu Chủ tịch Takahiro Hachigo đã quyết định phá bỏ "thánh đường" này. Ông cho rằng việc các kỹ sư tự mình phát triển mọi thứ trong nội bộ đã làm chậm nhịp độ kinh doanh, khiến mảng xe 4 bánh sa sút.
Nhà sáng lập Soichiro Honda (bên trái)
Cuộc sát nhập diễn ra bất chấp những phản đối kịch liệt, với mục tiêu tối ưu hóa hiệu suất từ khâu lập kế hoạch đến sản xuất hàng loạt. Ngay cả đương kim Chủ tịch Toshihiro Mibe, người đứng đầu Honda R&D lúc đó, cũng ủng hộ cuộc cải tổ này vì cho rằng đó là cách để sinh tồn.
Nhưng thế giới đã thay đổi quá nhanh. Mô hình tập trung quyền lực từng được coi là giải pháp hiệu quả cách đây 5 năm giờ đây lại trở thành rào cản khi Honda phải đối mặt với một đối thủ mới đáng sợ hơn nhiều: Xe điện.
Chủ tịch Mibe đã có một trải nghiệm "thức tỉnh" khi đến thăm nhà máy cung ứng tại Thượng Hải vào cuối tháng 2 vừa qua. Tại đây, ông chứng kiến những dây chuyền tự động hóa hoàn toàn, không bóng dáng con người, cung cấp linh kiện cho cả Tesla với chất lượng ổn định và chi phí nhân công cực thấp.
Người đứng đầu Honda thừa nhận tập đoàn không có cơ hội chiến thắng nếu giữ nguyên cách làm cũ. Các hãng xe điện chỉ mất từ 18 đến 24 tháng để phát triển một mẫu xe mới, bằng một nửa thời gian của các hãng xe Nhật Bản. Sự vượt trội về hiệu quả sản xuất và năng lực phần mềm của đối thủ đã đẩy Honda vào thế chân tường.
Con số không biết nói dối: Doanh số của Honda tại Trung Quốc năm 2025 chỉ đạt 640.000 chiếc, giảm 24% so với năm 2024. Đây là năm thứ 5 liên tiếp sụt giảm kể từ đỉnh cao 1,6 triệu xe vào năm 2020. Tỷ lệ khai thác nhà máy chỉ còn khoảng 50% đến 60%, dưới mức điểm hòa vốn thông thường là 70%.
Trong khi các đối thủ như Toyota đã bắt đầu tìm thấy ánh sáng nhờ hợp tác với các đối tác địa phương để ra mắt xe điện giá rẻ, Honda lại phải trì hoãn kế hoạch ra mắt mẫu EV chủ lực vì lo ngại không đạt mục tiêu doanh số.
Canh bạc hồi sinh tinh thần kỹ sư
Quyết định trả lại nền độc lập cho Honda R&D từ thứ Tư tuần này là một nỗ lực nhằm trao lại quyền lực tuyệt đối cho các kỹ sư. Honda hiểu rằng để đấu lại tốc độ của Trung Quốc, họ cần một cơ cấu linh hoạt hơn, nơi những ý tưởng đột phá về số hóa và xe điện không bị bóp nghẹt bởi các quy trình phê duyệt chồng chéo của trụ sở chính.
Dẫu vậy, giới phân tích vẫn còn nhiều hoài nghi. Ông Takaki Nakanishi, nhà phân tích trưởng tại Viện Nghiên cứu Nakanishi, đặt câu hỏi về việc liệu chỉ thay đổi cấu trúc tổ chức có thực sự tạo ra sự khác biệt hay không.
Ngay cả một lãnh đạo cấp cao của Honda cũng thừa nhận rằng việc khôi phục viện nghiên cứu không đảm bảo sẽ đánh bại được Trung Quốc, nhưng ông nhấn mạnh: "Điều đó không có nghĩa là chúng tôi sẽ giơ cờ trắng ở đây".
Trong chiến lược mới, Honda đang đặt cược vào Ấn Độ như một căn cứ quan trọng để mài giũa khả năng cạnh tranh. Mẫu xe điện chiến lược toàn cầu "0 Alpha", dự kiến ra mắt năm 2027, sẽ được sản xuất tại quốc gia có chi phí nhân công thấp này để xuất khẩu ngược lại Nhật Bản và các thị trường khác. Video về những đợt chạy thử nghiệm đầu tiên của Alpha tại Ấn Độ vừa được công bố như một lời khẳng định về cột mốc mới trong hành trình điện hóa.
Việc "hồi sinh" Honda R&D là một thừa nhận gián tiếp về sai lầm trong quản lý của những năm trước, nhưng cũng là minh chứng cho sự quyết liệt của Honda. Họ đang chấp nhận quay lại với triết lý của nhà sáng lập: Để chiến thắng trong kỷ nguyên mới, đôi khi cách tốt nhất là để những khối óc kỹ sư được "tự do" tuyệt đối.
*Nguồn: Nikkei, BI
