Vì sao virus Nipah luôn nằm trong “tầm ngắm” của y học dự phòng?
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, virus Nipah được phát hiện lần đầu vào cuối những năm 1990, sau một đợt bùng phát viêm não nặng tại Malaysia. Ngay từ những ca bệnh đầu tiên, giới chuyên môn đã nhận ra đây không phải một virus thông thường. Nipah là virus ARN có màng bọc lipid, thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus - nhóm virus có khả năng xâm nhập sâu vào hệ thần kinh trung ương và gây tổn thương đa cơ quan.
Điểm khiến Nipah trở thành “mối lo dai dẳng” nằm ở 3 yếu tố: Tỷ lệ tử vong cao, phổ bệnh cảnh rộng và nguồn gốc sinh thái phức tạp.
Không hoang mang, nhưng cũng không chủ quan với virus Nipah
ẢNH: WHO
Trong nhiều đợt dịch, đặc biệt tại Bangladesh và Ấn Độ, tỷ lệ tử vong dao động từ 40 đến 75%, thậm chí có cụm bệnh nhân tử vong gần như hoàn toàn. Đó là con số rất khác so với đa số bệnh truyền nhiễm quen thuộc mà cộng đồng thường gặp.
Bên cạnh đó, Nipah không chỉ gây một thể bệnh duy nhất. Có người nhiễm virus nhưng chỉ biểu hiện triệu chứng nhẹ, giống cúm. Có người diễn tiến nhanh sang viêm phổi nặng, suy hô hấp. Có người lại rơi vào viêm não tối cấp, hôn mê chỉ sau một đến hai ngày kể từ khi xuất hiện dấu hiệu thần kinh đầu tiên. Chính sự đa dạng này khiến việc phát hiện sớm và kiểm soát ổ dịch trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Thời gian ủ bệnh kéo dài, khó phát hiện trong giai đoạn đầu
Theo bác sĩ Hoàng, nhiều bệnh nhân khởi phát bằng sốt, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn - những biểu hiện rất khó phân biệt với cúm hoặc nhiễm virus thông thường. Trong bối cảnh lưu hành nhiều bệnh truyền nhiễm khác dễ gây nhầm lẫn, khó nhận diện Nipah.
Khi bệnh tiến triển, 2 cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là phổi và não. Viêm phổi do Nipah có thể diễn tiến nhanh sang hội chứng suy hô hấp cấp, đòi hỏi thở máy và chăm sóc hồi sức tích cực. Viêm não do Nipah lại là “cơn ác mộng” của các bác sĩ thần kinh và hồi sức, bởi diễn tiến rất nhanh, phù não, co giật và hôn mê có thể xảy ra trong thời gian ngắn.
Ngay cả khi qua được giai đoạn cấp, Nipah vẫn có thể để lại di chứng lâu dài. Một số bệnh nhân xuất hiện co giật mạn tính, thay đổi tính cách, suy giảm trí nhớ. Đáng lo ngại hơn, hiện tượng viêm não tái phát muộn cho thấy virus có thể tồn tại tiềm ẩn trong hệ thần kinh, đặt ra nhu cầu theo dõi lâu dài - điều không phải hệ thống y tế nào cũng sẵn sàng.
Chủ động phòng bệnh trong cộng đồng
Khi chưa có vắc xin phổ cập và thuốc đặc hiệu, phòng bệnh vẫn là tuyến phòng thủ quan trọng nhất. Các khuyến cáo với Nipah thực chất không quá phức tạp, nhưng đòi hỏi sự kiên trì và kỷ luật trong thực hành ăn chín, uống sôi; rửa và gọt vỏ trái cây; không sử dụng nhựa cây tươi hứng ngoài trời; giữ khoảng cách an toàn với dơi; tuân thủ vệ sinh tay.
"Từ góc nhìn chuyên gia y tế công cộng, Nipah không phải là mối đe dọa để gây hoang mang, nhưng cũng không phải câu chuyện xem nhẹ. Đây là virus nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao, có khả năng lây từ động vật sang người và giữa người với người, nhưng hiện vẫn trong tầm kiểm soát nếu được nhận diện sớm và phòng ngừa đúng cách", bác sĩ Hoàng nhận định.
