Áp lực đô thị hóa và bài toán quy hoạch đất nghĩa trang

Sáng 28/3, Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế đã tổ chức Hội thảo khoa học “Ngọc hóa: Xu hướng an táng văn minh và triển vọng tại Việt Nam” nhằm làm rõ cơ sở lý luận và khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, văn hóa tang lễ luôn vận động theo điều kiện kinh tế - xã hội. Quá trình đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số và áp lực quỹ đất khiến mô hình địa táng truyền thống đối mặt nhiều thách thức, khi nghĩa trang ngày càng mở rộng, chiếm dụng diện tích lớn và phát sinh vấn đề môi trường, quy hoạch.

Trong khi đó, nhiều quốc gia đã chuyển sang các hình thức an táng thân thiện hơn với môi trường, trong đó hỏa táng trở thành xu hướng phổ biến. Tại Việt Nam, hình thức này cũng dần được chấp nhận rộng rãi, đặc biệt ở các đô thị lớn. Tuy nhiên, việc lưu giữ tro cốt trong bình truyền thống vẫn có một số hạn chế về không gian và hình thức tưởng niệm.

Theo chuyên gia, ngọc táng là bước phát triển tiếp theo khi ứng dụng công nghệ kết tinh để chuyển hóa tro cốt thành các tinh thể ổn định, mang hình dạng tương tự ngọc. Không chỉ mang yếu tố công nghệ, hình thức này còn có giá trị nhân văn khi tạo ra một biểu tượng lưu giữ ký ức bền vững, giúp tăng tính kết nối trong hoạt động tưởng niệm.

Ở góc độ quy hoạch, mô hình này có thể góp phần giảm áp lực lên quỹ đất nghĩa trang, đồng thời hạn chế tác động môi trường. Việc phát triển các không gian tưởng niệm tập trung, kết hợp yếu tố cảnh quan và văn hóa cũng phù hợp với xu hướng đô thị hóa hiện đại.

Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh việc triển khai cần được tiếp cận thận trọng, dựa trên nghiên cứu liên ngành về văn hóa, xã hội, môi trường và pháp lý, nhằm đảm bảo sự phù hợp với tập quán và đời sống tâm linh của người Việt.

Cùng với đó, yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý cho các dịch vụ tang lễ hiện đại được đặt ra, bao gồm việc rà soát, bổ sung các quy định liên quan đến nghĩa trang, hỏa táng và các mô hình mới, đảm bảo đồng bộ với quy hoạch đô thị và tiêu chuẩn môi trường.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Sơn Tùng, Chủ tịch HĐQT CTCP Bảo Tín An Lạc cho rằng trách nhiệm xã hội cần được đặt làm trọng tâm trong lĩnh vực dịch vụ nhân sinh. Theo đó, doanh nghiệp không chỉ cung cấp dịch vụ mà còn phải tích hợp các mục tiêu về môi trường, đạo đức và cộng đồng.

Một số xu hướng chuyển đổi được đề cập gồm: Thúc đẩy hỏa táng thay cho lưu trữ thi thể dài ngày; Sử dụng vật liệu thân thiện môi trường; Phát triển các khu tưởng niệm văn minh, tiết kiệm đất; Mở rộng dịch vụ tư vấn tâm lý và chăm sóc cuối đời.

Để thúc đẩy các mô hình này, ông Tùng đề xuất hoàn thiện khung pháp lý về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, xây dựng cơ chế ưu đãi phù hợp, phát triển hệ sinh thái tư vấn – giám sát chuyên nghiệp và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Từ kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tiễn trong nước, Chủ tịch HĐQT CTCP Bảo Tín An Lạc nhận định ngọc táng là hướng đi tiềm năng. Tuy nhiên, việc triển khai hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và xã hội nhằm đảm bảo hài hòa giữa nhu cầu tâm linh và mục tiêu phát triển bền vững.