Năm 2025 ghi dấu một cột mốc quan trọng của hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam khi tổng kim ngạch đạt khoảng 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024, tương đương mức tăng tuyệt đối 143 tỷ USD.
Trong đó, xuất khẩu đạt 475,06 tỷ USD, tăng 17%, tương ứng tăng 69,12 tỷ USD. Đây là mức tăng cao thứ hai trong giai đoạn 2021-2025 (chỉ thấp hơn mức tăng 19% của năm 2021) và vượt kế hoạch được giao (tăng trên 12%).
Đánh giá về triển vọng, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê, cho rằng thời gian tới, xuất khẩu sẽ tiếp tục diễn biến tích cực nhờ nhiều yếu tố thuận lợi.
Trước hết, kinh tế thế giới đang từng bước ổn định hơn, nhu cầu tiêu dùng và đầu tư tại nhiều thị trường lớn có dấu hiệu phục hồi. Cùng với đó, các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới tiếp tục phát huy hiệu quả, giúp Việt Nam mở rộng thị trường và đa dạng hóa đối tác, mặt hàng xuất khẩu.
Ở trong nước, năng lực sản xuất tiếp tục được cải thiện, trong đó khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì vai trò chủ lực của xuất khẩu. Các mặt hàng nông, lâm, thủy sản tiếp tục phát huy lợi thế cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường lớn.
Bên cạnh đó, nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư và sản xuất dự kiến gia tăng theo đà phục hồi của nền kinh tế, qua đó tạo nền tảng hỗ trợ cho tăng trưởng xuất khẩu trong trung và dài hạn.
“Hoạt động xuất nhập khẩu được kỳ vọng tiếp tục là một trong những động lực quan trọng đóng góp vào tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa (GDP) và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô trong năm 2026”, bà Oanh kỳ vọng.
Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)
Trong Báo cáo Triển vọng Việt Nam 2026 mới đây, Công ty Chứng khoán MB (MBS) cũng dự báo xuất khẩu Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng 15–16% trong năm 2026, nhờ mở rộng không gian thị trường và dịch chuyển cơ cấu sản phẩm theo hướng giá trị gia tăng cao hơn.
Dẫn số liệu của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), MBS cho biết thương mại hàng hóa toàn cầu được dự báo tăng khoảng 4% trong năm 2026, thấp hơn mức 6% của năm 2025.
Tuy nhiên, ngành điện tử – lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh của Việt Nam vẫn được kỳ vọng dẫn đầu với mức tăng khoảng 14%, nhờ nhu cầu đầu tư mạnh cho trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số trên phạm vi toàn cầu.
Bên cạnh đó, sau quá trình đàm phán, Việt Nam hiện đang được hưởng mức thuế suất khoảng 20%, trong khi thuế suất trung bình thực tế của các mặt hàng chịu thuế vào khoảng 18%, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia cạnh tranh trực tiếp, đặc biệt là Trung Quốc.
Yếu tố này được đánh giá sẽ tiếp tục hỗ trợ các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, da giày, đồ điện tử… trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Đáng chú ý, việc mở rộng không gian thị trường đang trở thành động lực mới thúc đẩy xuất khẩu. Hàng hóa Việt Nam đang dần gia tăng tỷ trọng tại các thị trường mới và thị trường có tiêu chuẩn cao, điển hình như nhóm nông sản, thủy sản xuất khẩu sang EU, Nhật Bản và Hàn Quốc tăng lên, thay vì phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc như trước đây.
Xu hướng này phản ánh sự dịch chuyển sang các thị trường có yêu cầu khắt khe hơn nhưng mang lại giá trị gia tăng cao hơn.
“Việt Nam cũng đang thúc đẩy đàm phán và hoàn tất hàng loạt Hiệp định Thương mại tự do (FTA) với các thị trường mới như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (CEPA), Israel, Qatar…, qua đó mở thêm dư địa cho tăng trưởng xuất khẩu trong trung và dài hạn”, các chuyên gia MBS nhận định.
Những rủi ro khó dự báo
Theo MBS, việc đóng góp chính vào kim ngạch xuất khẩu chủ yếu vẫn là từ khu vực kinh tế nước ngoài. Kể từ sau thời điểm tháng 7/2025 khi mức thuế đối ứng 40% được áp dụng cho hàng hóa trung chuyển (transshipment), tăng trưởng xuất khẩu của các doanh nghiệp nội địa yếu đi đáng kể do Việt Nam đã chủ động thắt chặt các quy định về truy xuất nguồn gốc hàng hóa.
Ở thời điểm hiện tại, các tiêu chí để xác định hàng trung chuyển vẫn còn khá mơ hồ từ phía Mỹ, điều này cũng làm các doanh nghiệp nội địa Việt Nam thận trọng hơn trong việc xuất sang thị trường này.
Nguồn: MBS
Cùng chung quan ngại này, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), dự báo năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu sẽ tăng trên 8% so với năm 2025 (tương đương 513 tỷ USD). Đồng thời, cán cân thương mại được kỳ vọng tiếp tục có xuất siêu ở mức trên 23 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với năm trước.
“Đây là con số đầy thách thức trong bối cảnh vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố có thể tác động mạnh tới hoạt động xuất khẩu”, ông Hải nêu rõ.
Về thị trường quốc tế, theo ông Hải diễn biến kinh tế toàn cầu tiếp tục phức tạp và đa chiều, với những rủi ro khó dự báo, đặc biệt là xu hướng gia tăng chính sách bảo hộ, việc áp dụng các tiêu chuẩn xanh, cùng với biến động thiên tai và xung đột địa chính trị, có thể gây đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ở trong nước, dù Việt Nam đã xây dựng được nền tảng sản xuất tương đối tốt, cả ở lĩnh vực công nghiệp và nông sản, song phần lớn sản phẩm xuất khẩu vẫn có giá trị gia tăng chưa cao, đồng thời phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu và công nghệ từ các nhà đầu tư nước ngoài. Đây được xem là rủi ro tiềm ẩn đối với tăng trưởng xuất khẩu trong trung và dài hạn.
“Việt Nam cần đẩy nhanh việc nâng cao hàm lượng giá trị nội địa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và làm chủ công nghệ, nhằm duy trì xuất khẩu theo hướng bền vững và tự chủ hơn”, đại diện Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị.
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phí Ngọc Trịnh, Tổng Giám đốc CTCP Tập đoàn Hồ Gươm, cho biết mục tiêu tăng trưởng ban đầu của doanh nghiệp trong năm 2025 là 5–10%. Tuy nhiên, với những diễn biến bất lợi của thị trường, kết quả cả năm chỉ đạt tương đương cùng kỳ, tức không ghi nhận tăng trưởng.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ lạm phát tại các thị trường nhập khẩu lớn tiếp tục bào mòn sức mua, trong khi thời tiết nắng nóng kéo dài tại châu Âu làm thay đổi nhu cầu tiêu dùng hàng may mặc.
Bên cạnh đó, xung đột Nga – Ukraine khiến tâm lý người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu trở nên thận trọng hơn, nhiều đối tác giảm tích trữ hàng hóa và không còn đặt đơn hàng dài hạn như các năm trước.
“Từ tháng 9–10/2025, đơn hàng bắt đầu sụt giảm mạnh, có thời điểm giảm tới 30–40%, buộc doanh nghiệp phải cho một bộ phận người lao động nghỉ chờ việc”, ông Trịnh chia sẻ.
Trong năm 2026, Tập đoàn Hồ Gươm đặt mục tiêu chủ động hơn trong tiếp cận đơn hàng, nhận đơn sớm và duy trì lượng đơn ổn định giữa các quý nhằm hạn chế rủi ro đứt gãy sản xuất. Trọng tâm của doanh nghiệp là chuyển mạnh sang các đơn hàng giao hàng tại cảng xuất và tự thiết kế – sản xuất theo yêu cầu khách hàng, qua đó chủ động hơn về nguồn nguyên liệu và kế hoạch sản xuất, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các đơn hàng gia công như trước đây.
Song song với việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp cũng đưa thêm các sản phẩm phục vụ thị trường nội địa vào kế hoạch sản xuất nhằm giải quyết một phần lao động dư thừa, đồng thời mở rộng tìm kiếm khách hàng mới tại các thị trường khác để phân tán rủi ro.
“Về dài hạn, doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư cho sản xuất xanh, trong đó triển khai hệ thống điện mặt trời áp mái tại nhiều nhà máy, chủ động tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn tái chế và phát triển bền vững, phù hợp với các yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường châu Âu và Mỹ”, ông Trịnh nêu rõ.
