Động thái tăng thuế của Chính phủ Ấn Độ nhằm hạn chế nhập khẩu, giảm áp lực lên dự trữ ngoại hối và hỗ trợ đồng Rupee. Thế nhưng, chính sách này đã vô tình tạo ra một "miếng mồi béo bở" cho giới buôn lậu.
Với tổng thuế và phí lên tới 18,45% (bao gồm 15% thuế nhập khẩu và 3% thuế hàng hóa, dịch vụ), mỗi thỏi vàng 1kg nhập lậu có thể mang lại lợi nhuận hơn 2,5 triệu Rupee (khoảng gần 700 triệu đồng).
Khoảng cách giá giữa vàng hợp pháp và vàng chợ đen đã vượt 200 USD/ounce, trong khi các ngân hàng nhập khẩu hợp pháp không thể giảm giá quá 10 USD.
"Biên lợi nhuận của các nhà máy luyện thường khoảng 0,65%, trong khi mức chiết khấu của thị trường chợ đen đã vượt xa con số đó, khiến việc nhập khẩu bán thành phẩm để tinh luyện không còn hiệu quả kinh tế", ông James Jose, Giám đốc điều hành nhà máy luyện CGR Metalloys, chia sẻ.
Chu kỳ lặp lại của chính sách thuế vàng
Câu chuyện tăng thuế - buôn lậu bùng phát không phải lần đầu xảy ra tại Ấn Độ. Trong suốt 11 năm trước khi cắt giảm thuế vào năm 2024, thuế nhập khẩu vàng duy trì ở mức trên 10%.
Theo dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), trung bình mỗi năm Ấn Độ nhập lậu khoảng 108 tấn vàng, với đỉnh điểm lên tới 156,1 tấn vào năm 2023.
Sau khi thuế được cắt xuống 6% vào tháng 7/2024, được mô tả là mức cắt giảm mạnh nhất trong lịch sử, lượng vàng nhập lậu đã giảm mạnh xuống còn 69,2 tấn năm 2024 và chỉ còn 20,4 tấn trong năm 2025.
Con số này cho thấy mối tương quan: thuế càng cao, buôn lậu càng nhiều. Tuy nhiên, với việc thuế lại được nâng lên 15%, động lực cho hoạt động buôn lậu gia tăng đáng kể.
Theo kết quả khảo sát các đại lý vàng được Moneycontrol, The Economic Times dẫn lại, lượng vàng nhập lậu vào Ấn Độ năm 2026 có thể vượt 100 tấn, tương đương khoảng 14,35 tỷ USD.
Con số này đồng nghĩa với việc Ấn Độ có thể thất thu khoảng 2,65 tỷ USD tiền thuế nhập khẩu và thuế hàng hóa. Bên cạnh nguy cơ thất thu ngân sách, làn sóng vàng lậu còn gây áp lực lớn lên các ngân hàng nhập khẩu và nhà máy luyện hợp pháp, khiến họ bị cạnh tranh không lành mạnh từ thị trường chợ đen.
‘Cấm’ càng chặt, ‘chảy’ càng nhiều
Lịch sử cho thấy Ấn Độ đã nhiều lần sử dụng thuế nhập khẩu vàng như một công cụ vĩ mô trong các giai đoạn áp lực kinh tế, sau đó lại phải nới lỏng khi buôn lậu bùng phát.
Năm 2013, Ấn Độ đã ba lần tăng thuế nhập khẩu vàng khi đối mặt với thâm hụt tài khoản vãng lai kỷ lục. Năm 2022, thuế lại được tăng lên 15% sau khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra, rồi lại được cắt giảm xuống 6% vào tháng 7/2024 nhằm giảm động lực buôn lậu và đưa hoạt động giao dịch trở lại kênh chính thức.
Mỗi chu kỳ đều lặp lại cùng một kịch bản: giá vàng trong nước tăng vọt do thuế cao, tạo ra chênh lệch giá lớn với thị trường quốc tế, khiến buôn lậu trở nên cực kỳ hấp dẫn.
Như một đại lý vàng tại Mumbai nói: "Lợi nhuận hơn 2,5 triệu Rupee cho mỗi thỏi vàng 1kg, kích thước chỉ bằng một chiếc iPhone. Thật tự nhiên khi mọi người tìm cách kiếm tiền nhanh. Ngay cả khi bán với chiết khấu 4%, họ vẫn kiếm được bộn tiền".
Nghịch lý của chính sách này là nó đang gây tổn hại cho chính những đối tượng mà nó muốn bảo vệ. Các ngân hàng nhập khẩu, nhà máy luyện vàng hợp pháp đang bị "bóp nghẹt" bởi cạnh tranh không lành mạnh từ chợ đen.
Nhập khẩu vàng hợp pháp đã giảm một nửa trong tháng 5 sau khi thuế tăng. Trong khi đó, người tiêu dùng mua vàng chợ đen dù rẻ hơn nhưng phải đối mặt với rủi ro về chất lượng, nguồn gốc và các vấn đề pháp lý sau này.
Thực tế là nhu cầu vàng của người dân Ấn Độ gắn liền với cưới hỏi, lễ hội và tích lũy tài sản. Đây là một đặc điểm văn hóa sâu sắc khó có thể thay đổi chỉ bằng công cụ thuế.
Miễn là khoảng cách giá giữa vàng hợp pháp và vàng lậu còn lớn, các đường dây buôn lậu sẽ vẫn tiếp tục hoạt động.
Bài toán đặt ra cho New Delhi là làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu kiểm soát nhập khẩu và ngăn chặn buôn lậu, tránh để chính sách vô tình tạo ra vòng luẩn quẩn: thuế càng cao, động lực buôn lậu càng lớn.
Theo Moneycontrol, The Economic Times, CNBC TV18
