Dù đã âm thầm đóng vai trò quan trọng trong nhiều thập kỷ, trí tuệ nhân tạo (AI) chỉ mới thực sự bước ra “tuyến đầu” kể từ khi ChatGPT của OpenAI ra mắt năm 2022.
Sự phổ biến của các chatbot như ChatGPT hay Gemini của Google đang dần thay đổi cách hàng triệu người sử dụng Internet mỗi ngày, từ tìm kiếm Google với chế độ AI đến các chatbot tích hợp trong Instagram hay Amazon. Nói cách khác, AI đang tái định hình “cửa ngõ” của Internet.
Tuy nhiên, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt khi AI không chỉ giới hạn trên màn hình, mà bắt đầu tác động trực tiếp đến chính sách quốc gia, quan hệ thương mại toàn cầu và thị trường chứng khoán.
Công nghệ này cũng đặt ra những câu hỏi lớn về mức độ tin cậy của AI trong công việc, giáo dục và các mối quan hệ xã hội. Xu hướng đó được dự báo sẽ tiếp diễn trong năm 2026.
“Những năm trước, AI giống như một món đồ mới hào nhoáng. Nhưng năm vừa qua, công nghệ này đã được ứng dụng nghiêm túc hơn rất nhiều”, ông James Landay, đồng sáng lập Viện AI lấy con người làm trung tâm của Đại học Stanford, nhận định. “Mọi người đang dần hiểu rõ cả lợi ích lẫn rủi ro”.
AI, chính sách và lo ngại về sức khỏe tâm thần
Tổng thống Mỹ Donald Trump là một trong những người ủng hộ mạnh mẽ AI. Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông coi công nghệ này là trụ cột chiến lược.
CEO của Nvidia Jensen Huang trở thành nhân vật quen thuộc trong vòng tròn thân cận của Nhà Trắng, trong khi chip AI của Nvidia và AMD được Mỹ sử dụng như công cụ mặc cả trong căng thẳng thương mại với Trung Quốc.
Năm 2025, ông Trump công bố kế hoạch hành động về AI nhằm nới lỏng quy định và thúc đẩy ứng dụng AI trong chính phủ.
Ông cũng ký nhiều sắc lệnh liên quan, trong đó có quyết định gây tranh cãi nhằm ngăn các bang tự ban hành luật quản lý AI.
Động thái này được giới công nghệ hoan nghênh, nhưng các tổ chức bảo vệ an toàn trực tuyến lo ngại doanh nghiệp sẽ né tránh trách nhiệm. Dự kiến năm 2026 sẽ nổ ra các cuộc tranh luận pháp lý về quyền hạn quản lý AI giữa liên bang và các bang.
Việc thiếu khung pháp lý toàn diện cho AI cũng làm dấy lên nhiều lo ngại, đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần. Năm ngoái, hàng loạt báo cáo và vụ kiện cáo buộc các chatbot như ChatGPT hay Character.AI góp phần gây ra khủng hoảng tâm lý, thậm chí liên quan đến các vụ tự tử ở thanh thiếu niên.
Một vụ kiện gây chú ý là gia đình của Adam Raine, 16 tuổi, cáo buộc ChatGPT đã phản hồi không phù hợp khi cậu bé bày tỏ ý định tự tử.
OpenAI bác bỏ cáo buộc nhưng sau đó đã công bố các biện pháp tăng cường an toàn, bao gồm kiểm soát của phụ huynh và mở rộng hỗ trợ đường dây khủng hoảng.
Meta cũng cho biết sẽ cho phép phụ huynh chặn con cái trò chuyện với nhân vật AI trên Instagram từ năm sau.
Không chỉ thanh thiếu niên, nhiều người trưởng thành cũng được cho là chịu ảnh hưởng tiêu cực từ AI, với các báo cáo về sự cô lập xã hội và ảo tưởng.
Các chuyên gia cảnh báo chatbot AI đang dần trở thành nơi đầu tiên nhiều người tìm đến để tìm kiếm hỗ trợ tinh thần, vai trò tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu thiếu giám sát.
Đầu tư khổng lồ và câu hỏi “bong bóng AI”
Song song với những tranh cãi, làn sóng đầu tư vào AI tiếp tục bùng nổ. Meta, Microsoft và Amazon đã chi hàng chục tỷ USD trong năm nay cho trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI.
Theo hãng nghiên cứu McKinsey, tổng đầu tư toàn cầu cho hạ tầng trung tâm dữ liệu có thể lên tới gần 7.000 tỷ USD vào năm 2030.
Chi tiêu khổng lồ này làm dấy lên lo ngại về chi phí điện tăng cao và tác động đến việc làm, trong khi giá cổ phiếu của các công ty AI lớn liên tục lập đỉnh.
Một số nhà đầu tư lo rằng kỳ vọng đang vượt xa giá trị thực của công nghệ, buộc lãnh đạo Meta hay Microsoft phải giải trình về khả năng sinh lời trong các cuộc họp công bố kết quả kinh doanh.
Theo bà Christina Melas-Kyriazi, đối tác của Bain Capital Ventures, các công nghệ mang tính đột phá thường bị “xây dựng quá mức” trong giai đoạn đầu. Vấn đề là liệu thị trường có sẵn sàng cho sự biến động hay không, khi một đợt điều chỉnh được cho là “khó tránh khỏi”.
Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng năm 2026 sẽ có thêm dữ liệu để đánh giá tác động thực sự của AI đến năng suất và việc làm, giúp cuộc tranh luận chuyển từ câu hỏi “AI có quan trọng không” sang “AI đang lan tỏa nhanh đến đâu và ai đang bị bỏ lại phía sau”.
Việc làm thay đổi, cùng nhiều biến động phía trước
Năm 2025, hàng nghìn nhân viên công nghệ mất việc khi làn sóng sa thải lan rộng. Microsoft, Amazon và Meta đều cắt giảm nhân sự, một phần do tái cơ cấu để thích ứng với AI.
Amazon sa thải 14.000 nhân viên văn phòng, còn Meta cắt giảm hàng trăm người trong bộ phận AI sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt.
Một số ý kiến cho rằng AI sẽ tiếp tục khiến nhiều người mất việc, trong khi những người khác tin công nghệ này sẽ tạo ra cơ hội mới. Dù theo kịch bản nào, giới quan sát đồng thuận rằng thay đổi sẽ còn tăng tốc.
“Đây là năm mà yêu cầu kỹ năng cho hầu hết công việc đã thay đổi hoàn toàn”, ông Dan Roth, Tổng biên tập LinkedIn, nói. “Và năm tới, quá trình đó sẽ còn nhanh hơn nữa”.
(Theo CNN)
