Lộ trình cải cách thuế đối với khu vực kinh tế tư nhân đang đếm ngược đến thời điểm quan trọng nhất. Từ ngày 1/1/2026, cơ chế thuế khoán sẽ chính thức bị xóa sổ. Thay vào đó là một môi trường quản trị dựa trên dữ liệu và trách nhiệm pháp lý theo tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW và các luật thuế sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua.
Để tránh những rắc rối về pháp lý và các khoản phạt hành chính không đáng có, hộ kinh doanh cần nằm lòng 3 thay đổi quan trọng.
Tạm biệt Thuế khoán: Chấm dứt thời kỳ "ấn định" theo cảm tính
Thay đổi lớn nhất và cũng là thách thức nhất chính là việc bãi bỏ hoàn toàn cơ chế thuế khoán từ năm 2026. Trong hàng thập kỷ qua, nhiều hộ kinh doanh đã quen với việc nộp một số thuế cố định hàng tháng do cơ quan thuế ấn định.
Thống kê giai đoạn 2022-2025 cho thấy cả nước có khoảng 3-4 triệu hộ kinh doanh, nhưng số thu chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước. Sự chênh lệch này một phần do cơ chế thuế khoán bộc lộ tính chủ quan, khó phản ánh sát thực tế hoạt động.
Tuy nhiên, theo Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, từ năm 2026, hình thức này sẽ biến mất.
Từ 1/1/2026, mọi hộ kinh doanh phải chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về số liệu của mình. Điều này đồng nghĩa với việc nếu hộ kinh doanh không chủ động đăng ký phương pháp kê khai phù hợp hoặc nộp tờ khai chậm trễ, rủi ro bị xử phạt vi phạm hành chính về thủ tục thuế là rất cao. Đã đến lúc các chủ hộ phải từ bỏ tư duy "đợi thông báo thuế" để chuyển sang tư duy "chủ động kê khai".
Theo báo cáo công tác thuế năm 2025 của Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính), động thái này đã bắt đầu ngay từ năm 2025 khi cả nước ghi nhận hơn 18.300 hộ kinh doanh nộp thuế khoán tự nguyện chuyển sang phương pháp kê khai. Số thu từ khu vực này trong năm 2025 đạt trên 32,8 nghìn tỷ đồng, tăng tới 37,5% so với năm 2024.
Ngưỡng 500 triệu đồng: Đặc quyền lớn nhưng đi kèm điều kiện
Một tin vui cực lớn từ Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) là ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đã được nâng lên mức 500 triệu đồng/năm, tăng gấp 5 lần so với mức 100 triệu đồng trước đây.
Theo tính toán của Bộ Tài chính, sự thay đổi này giúp khoảng 90% hộ kinh doanh (tương đương 2,3 triệu hộ) thoát khỏi diện nộp thuế, giúp họ tiết kiệm tổng cộng khoảng 11.800 tỷ đồng.
Tuy nhiên, số liệu từ Cục Thuế cho thấy áp lực kiểm soát đối với thương mại điện tử (TMĐT) đang tăng cao. Để hưởng đặc quyền miễn thuế này, hộ kinh doanh bắt buộc phải có hệ thống lưu trữ hóa đơn đầu vào và đầu ra để chứng minh doanh thu thực tế dưới ngưỡng 500 triệu đồng.
Đặc biệt, cơ quan thuế hiện đã xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông với các sàn TMĐT và đơn vị vận chuyển. Nếu không có chứng từ đối soát rõ ràng, cơ quan quản lý sẽ áp dụng phương pháp quản lý rủi ro để ấn định doanh thu. Khi đó, hộ kinh doanh không chỉ phải nộp đủ số thuế tương ứng với quy mô thực tế mà còn đối mặt với các án phạt do kê khai sai lệch hoặc trốn thuế.
Sổ sách và chứng từ: "Giấy thông hành" trong kỷ nguyên mới
Khi không còn thuế khoán, sổ sách kế toán chính là căn cứ duy nhất để bảo vệ quyền lợi của hộ kinh doanh. Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15, Nhà nước đang áp dụng chính sách cực kỳ ưu đãi là miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm liên tục cho doanh nghiệp thành lập mới từ hộ kinh doanh.
Để nhận được những "gói quà" tài chính này, hộ kinh doanh cần chứng minh sự minh bạch thông qua chứng từ hợp lệ. Việc thiếu hụt hóa đơn đầu vào sẽ dẫn đến hai hệ lụy:
- Thứ nhất, hộ kinh doanh không được trừ chi phí khi tính thuế theo thu nhập thực tế, khiến số thuế phải nộp cao hơn nhiều so với lợi nhuận thực hưởng.
- Thứ hai, hộ sẽ bị xử phạt do vi phạm chế độ kế toán và không áp dụng hóa đơn điện tử theo quy định tại Nghị định số 362/2025/NĐ-CP.
Sự thay đổi chính sách từ năm 2026 không nhằm mục đích "làm khó" hộ kinh doanh, mà là để tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng. Việc nâng mức miễn thuế lên 500 triệu đồng là một sự hỗ trợ rất lớn từ phía Nhà nước, nhưng đổi lại, hộ kinh doanh cần chuyên nghiệp hóa trong quản lý chứng từ./
