Năm 2025 khép lại với những con số đẹp như mơ: chứng khoán toàn cầu lập đỉnh, trái phiếu có năm tốt nhất kể từ 2020, vàng và bạc đua nhau bứt phá. Thế nhưng đằng sau bảng điện xanh mướt là những "cú lừa" ngoạn mục của thị trường dành cho những ai quá tin vào đám đông hay để cảm xúc lấn át lý trí.
Ryan Detrick, chiến lược gia trưởng thị trường tại Carson Investment Research, đã chỉ ra 3 bài học "vượt thời gian" mà mọi nhà đầu tư cá nhân cần khắc cốt ghi tâm khi bước sang năm 2026.
Thị trường tài chính toàn cầu đã có một màn trình diễn rực rỡ trong năm 2025 (Ảnh: The Washington Post).
Cảnh giác khi "ai cũng nghĩ giống nhau"
Có một câu nói kinh điển của Tướng George Patton: "Nếu ai cũng nghĩ giống nhau thì chắc chắn có người đang không suy nghĩ". Năm 2025 là minh chứng hùng hồn nhất cho chân lý này.
Hãy nhớ lại thời điểm tháng 4 năm ngoái, truyền thông liên tục "dọa" nhà đầu tư về viễn cảnh thuế quan sẽ bóp nghẹt nền kinh tế, đẩy thị trường đến "ngày tận thế". Nhiều người hoảng loạn bán tháo. Kết quả là thảm họa không xảy ra, và tin xấu thực chất đã phản ánh hết vào giá. Đó là bệ phóng cho đợt tăng trưởng lịch sử trong 8 tháng cuối năm.
Một cú "việt vị" khác của đám đông nằm ở kỳ vọng vào thị trường Mỹ. Đầu năm 2025, từ các cuộc khảo sát của Goldman Sachs cho đến tâm lý chung đều tin rằng: Kinh tế Mỹ sẽ dẫn đầu, chứng khoán Mỹ là số 1 và đồng USD sẽ neo cao.
Thực tế đã giáng một đòn mạnh vào niềm tin đó. Dù S&P 500 tăng 19% - một con số rất ấn tượng, nhưng con số này hoàn toàn bị lu mờ bởi mức tăng hơn 30% của các thị trường mới nổi và các nước phát triển ngoài Mỹ. Đồng USD cũng suy yếu đúng như dự báo của những người đi ngược dòng.
Bài học rút ra là khi bạn thấy những chỉ báo "đồng thuận" quá mức, như hình ảnh đồng USD bay như tên lửa trên trang bìa tạp chí The Economist (tháng 10/2024), đó thường là tín hiệu đảo chiều. Cơ hội tạo ra lợi nhuận vượt trội (Alpha) thường nằm ở nơi ít người ngó ngàng tới, chứ không phải chỗ đám đông đang chen chúc.
"Dị ứng" chính trị: Kẻ thù của túi tiền
Bài học đắt giá nhất năm qua là: Đừng bao giờ trộn lẫn quan điểm chính trị với quyết định xuống tiền.
Lịch sử đã chứng minh dù người ngồi ở Nhà Trắng là ai, thị trường vẫn tìm đường đi lên. Những ai ghét bỏ người đứng đầu và đứng ngoài cuộc chơi đều phải trả giá bằng việc bỏ lỡ những con sóng tăng trưởng khổng lồ.
Năm 2025 với sự kiện "Trump 2.0" cũng không ngoại lệ. Đầu năm, vô số nhà đầu tư đã bán sạch cổ phiếu. Dù thế, họ đã bỏ lỡ đợt tăng gần 40% của thị trường sau đó.
Thậm chí, một khảo sát của Gallup vào tháng 6/2025 cho thấy 90% cử tri Đảng Dân chủ tin rằng thị trường sẽ giảm. Đây là một chỉ báo ngược cực uy tín: Khi sự bi quan của một phe đạt đỉnh, thị trường thường sẽ bùng nổ.
Lời khuyên là hãy nhìn vào sức khỏe nền kinh tế, chính sách của Fed, lạm phát và lợi nhuận doanh nghiệp. Những yếu tố này tác động đến ví tiền của bạn nhiều hơn gấp ngàn lần việc ai đang là tổng thống.
Đừng thần thánh hóa các chuyên gia phố Wall
Bí mật lớn nhất của giới tài chính: Không ai thực sự biết ngày mai thị trường sẽ ra sao.
Biểu đồ tổng hợp dự báo của các chiến lược gia về S&P 500 trong năm 2025 (từ Yahoo! Finance) là một ví dụ cười ra nước mắt. Đầu năm họ lạc quan. Khi thị trường giảm sâu vào tháng 4, họ đồng loạt hạ dự báo. Khi thị trường hồi phục, họ lại nâng mục tiêu lên.
Thay vì dự báo tương lai, họ đang "mô tả lại quá khứ". Họ chạy theo đường giá hơn là dẫn dắt nó.
Ngay cả đội ngũ của Carson Investment Research, dù kiên định với mục tiêu tăng trưởng và đúng về xu hướng dài hạn, cũng thừa nhận họ không lường trước được cú sập 10,5% chỉ trong 2 ngày hay việc thị trường suýt rơi vào "thị trường gấu".
Bước sang năm 2026, nhà đầu tư cần xác định tâm thế là sẽ có những ngày tồi tệ và những dòng tít báo chí đáng sợ. Đừng mù quáng tin theo bất kỳ ai. Thay vào đó, hãy dựa vào dữ liệu thực tế, giữ cái đầu lạnh và hiểu rằng ngay cả các chuyên gia hàng đầu cũng có thể sai. Trong đầu tư, sự trung thực với rủi ro đôi khi giá trị hơn mọi lời hứa hẹn chắc thắng.
