Các tác nhân AI có khả năng tự động điều phối nhiều tác vụ, từ an ninh, thiết bị thông minh đến quản lý đời sống cá nhân của con người - Ảnh: Linkedin
Trong hành trình đó, AI không phải là bên quyết định câu trả lời, mà chính cách con người sử dụng và kiểm soát "con dao hai lưỡi" này sẽ là yếu tố định đoạt sau cùng.
AI len lỏi đời sống
Trong năm qua, AI bắt đầu hiện diện trong công việc, học tập và sinh hoạt cá nhân một cách âm thầm thông qua các công cụ làm việc, trợ lý số và những tác nhân AI quản lý lịch trình, thông tin cũng như thói quen hàng ngày.
Giá trị lớn nhất của sự chuyển dịch này nằm ở việc giảm tải "tải trọng nhận thức" - tài nguyên khan hiếm nhất của con người hiện đại - khi AI sắp xếp cuộc sống cho người dùng, nhờ đó họ có thêm thời gian và không gian cho suy nghĩ sáng tạo.
Trong giáo dục, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang dần tái định hình cách con người học. Các hệ thống AI có khả năng theo dõi tiến độ, phát hiện lỗ hổng kiến thức và điều chỉnh lộ trình học theo năng lực từng cá nhân, cạnh tranh với mô hình dạy - học đồng loạt vốn tồn tại hàng thập niên.
Theo báo cáo chuyên đề của Microsoft, khoảng 86% tổ chức giáo dục toàn cầu đã sử dụng AI trong năm 2025 - tỉ lệ cao nhất trong tất cả các lĩnh vực - cho thấy AI đang trở thành hạ tầng mới của giáo dục.
AI và cuộc đua địa chính trị
Theo tạp chí Time, trong năm 2025, AI đã vượt khỏi khuôn khổ của một công nghệ thông thường để trở thành công cụ cạnh tranh quyền lực trong địa chính trị toàn cầu.
Năm 2025 cũng cho thấy rõ cuộc đua AI không còn xoay quanh "ai có mô hình thông minh hơn", mà là ai kiểm soát được các đầu vào then chốt: chất bán dẫn tiên tiến, năng lượng, dữ liệu và hạ tầng tính toán.
Sự cạnh tranh Mỹ - Trung trong lĩnh vực bán dẫn, kiểm soát xuất khẩu chip, cũng như nỗ lực của các quốc gia nhằm giữ dữ liệu trong biên giới, phản ánh việc AI đã được tích hợp trực tiếp vào tư duy chiến lược quốc gia. AI vì thế trở thành một đòn bẩy địa chính trị: vừa là công cụ tăng cường sức mạnh, vừa là phương tiện gây sức ép và kiềm chế đối thủ.
Năm 2026 được dự đoán sẽ chứng kiến cuộc chạy đua về "chủ quyền AI", khi nhiều nước tìm cách tự xây dựng hoặc triển khai AI trên hạ tầng trong nước để kiểm soát dữ liệu. Đồng thời, ngành công nghiệp đang chuyển hướng từ "đua quy mô" sang "đua hiệu quả" với sự nổi lên của các mô hình ngôn ngữ nhỏ, gọn nhẹ hơn nhưng được huấn luyện trên dữ liệu chất lượng cao.
Nguồn: Tracking AI; Dữ liệu: Hà Đào - Đồ họa: TUẤN ANH
Kỷ nguyên AI minh bạch
Sự bùng nổ của nội dung do AI tạo ra đang làm thay đổi không gian thông tin toàn cầu. Khi ranh giới giữa thực và ảo bị xóa nhòa bởi những hình ảnh, video deepfake đạt độ chân thực tuyệt đối, xã hội không chỉ đối mặt với vấn nạn "AI slop" (rác dữ liệu) mà còn đứng trước một nguy cơ lớn hơn: sự bào mòn niềm tin có hệ thống.
Phản xạ tự nhiên của con người trước dòng thác thông tin không thể kiểm chứng sẽ không còn là nỗ lực xác thực, mà là thái độ hoài nghi tất cả.
Các tác phẩm báo chí tranh giải Pulitzer phải minh bạch thông tin sử dụng AIĐỌC NGAY
Trong một thế giới mà chi phí sản xuất nội dung đang tiến về bằng không, niềm tin chính thức trở thành loại tài nguyên khan hiếm và đắt đỏ nhất. Lúc này, vai trò của báo chí và các tổ chức kiểm chứng không còn đơn thuần là đưa tin, mà là những thiết chế bảo vệ sự thật.
Giá trị cốt lõi của họ nằm ở khả năng đặt câu hỏi, đối soát thông tin và quan trọng nhất là chịu trách nhiệm pháp lý - những rào cản đạo đức mà AI, dù tinh vi đến đâu, vẫn không thể thay thế.
Yêu cầu về minh bạch này cũng trở thành tiêu chuẩn sống còn cho chính các hệ thống AI. Như GS Russ Altman (Đại học Stanford) nhận định, khi AI thâm nhập sâu vào các lĩnh vực nhạy cảm như y tế hay pháp lý, xã hội sẽ khước từ những quyết định đến từ một "hộp đen" bí ẩn.
Khả năng giải thích (explainable AI) và minh bạch hóa lộ trình suy luận không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là vũ khí duy nhất để chống lại sự bành trướng của deepfake và các tranh chấp bản quyền.
Đặt "luật chơi" cho AI
Năm 2025 chứng kiến những bước đi đầu tiên trong việc quản lý AI một cách bài bản hơn. Các chính sách bắt đầu nhấn mạnh minh bạch, trách nhiệm và truy xuất nguồn gốc nội dung do AI tạo ra. Đạo luật về trí tuệ nhân tạo của Liên minh châu Âu (EU AI Act) - khuôn khổ pháp lý toàn diện đầu tiên trên thế giới về AI - cho thấy cách các chính phủ bắt đầu đặt "luật chơi" cho AI.
Thay vì cấm đoán toàn diện, EU áp dụng cách tiếp cận dựa trên rủi ro: cấm những ứng dụng bị coi là xâm phạm quyền con người, siết chặt các hệ thống AI rủi ro cao (như y tế, nhập cư, tư pháp) và yêu cầu minh bạch đối với AI tạo nội dung.
Trái ngược với sự quyết đoán của châu Âu, các cường quốc khác lại tạo nên một bức tranh quản trị phân mảnh: Mỹ hiện vẫn ưu tiên các sắc lệnh hành pháp mang tính định hướng, trong khi Trung Quốc tập trung kiểm soát chặt chẽ nội dung và dữ liệu ở khu vực tư nhân.
Năm 2026, sự phân mảnh này sẽ buộc các quốc gia và tổ chức phải lựa chọn: minh bạch để tồn tại hoặc bị đào thải khỏi các thị trường khắt khe. Lúc này, niềm tin không còn là khẩu hiệu đạo đức xa xỉ mà trở thành một "tấm giấy thông hành" kinh tế. Quốc gia hay doanh nghiệp nào thiết lập được luật chơi minh bạch sẽ giúp người dùng yên tâm "dốc hầu bao", biến sự kiểm soát rủi ro thành lợi thế cạnh tranh thực tế.
Nguồn: Microsoft - Dữ liệu: Hà Đào - Đồ họa: TUẤN ANH
Thay đổi thị trường lao động
Sự xuất hiện của các tác nhân AI đang làm thay đổi thị trường lao động theo chiều sâu, khi AI không chỉ tự động hóa từng nhiệm vụ mà bắt đầu đảm nhiệm trọn vẹn các chuỗi công việc. Lợi thế của doanh nghiệp không còn nằm ở quy mô nhân sự, mà ở tốc độ thích ứng và khả năng tổ chức lại cách làm việc giữa con người và máy móc.
Những công việc mang tính lặp lại dần được AI đảm nhiệm, trong khi nhu cầu lao động chuyển sang các vai trò mới như giám sát AI, kiểm soát rủi ro và chịu trách nhiệm với quyết định cuối cùng.
Theo ông Gavin Yi, CEO của Tập đoàn Yijin Hardware, sự phát triển của AI đang mở ra nhu cầu tuyển dụng đối với các vị trí mới như kỹ sư prompt, chuyên viên đạo đức AI, nhà giáo dục về năng lực AI hay chuyên gia bảo trì và giám sát hệ thống AI.
McKinsey ước tính AI có thể buộc hàng trăm triệu người lao động toàn cầu phải chuyển đổi nghề nghiệp vào năm 2030, nhưng công nghệ này cũng đang tạo ra những vai trò hoàn toàn mới trong những năm tới.
Trang bìa tạp chí Time phát hành ngày 29-12 bình chọn "các kiến trúc sư AI" là Nhân vật của năm 2025, nhằm tôn vinh những lãnh đạo trong lĩnh vực công nghệ.
Từ trái sang phải: Mark Zuckerberg (CEO Meta), Lisa Su (CEO AMD), Elon Musk (CEO Tesla), Jensen Huang (CEO Nvidia), Sam Altman (CEO OpenAI), Demis Hassabis (CEO DeepMind), Dario Amodei (CEO Anthropic) và Fei-Fei Li (nhà khoa học hàng đầu về thị giác máy tính).
Trang bìa được lấy cảm hứng từ bức ảnh nổi tiếng Bữa trưa trên nóc nhà chọc trời chụp năm 1932, trong đó ghi lại cảnh các công nhân đang ngồi ăn trưa trên một thanh dầm thép giữa bầu trời thành phố New York.
