1 giờ sáng 2.1, khi dòng xe ở khu trung tâm TP.HCM đã thưa dần, chúng tôi lân la qua những con đường còn sáng đèn rồi dừng lại trên đường Nguyễn Trãi (quận 1 cũ, nay thuộc phường Bến Thành). Ngay vòng xoay Cống Quỳnh, dưới ánh đèn đường vàng vọt, khoảng 10 người bán hàng rong ngồi nép mình bên những quang gánh.
Phần lớn trong số họ đều cùng quê Hoài Nhơn (Bình Định cũ, nay là Gia Lai), rời xứ từ thuở đôi mươi, dắt díu nhau vào TP.HCM "kiếm sở mần".
Dưới ánh đèn đường vàng vọt, người bán hàng rong nép mình bên quang gánh giữa trung tâm TP.HCM
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Hơn 20 năm gánh hàng rong nuôi con
Giữa dãy hàng, người phụ nữ mặc bộ đồ đỏ ngồi khép nép bên quang gánh gồm: bánh tráng, phồng tôm, tré, nem… Hàng hóa bày trước mặt, bà ngáp ngắn ngáp dài vì khách thưa. Khi chúng tôi ghé mua bánh tráng và bắt chuyện, bà cười hiền, tự giới thiệu mình là Võ Thị Liên (53 tuổi, quê Bình Định cũ).
Bà Liên không nhớ chính xác mình vào TP.HCM từ năm nào, chỉ ước chừng đã hơn 20 năm. Ngần ấy thời gian, bà chứng kiến thành phố thay da đổi thịt, từ những dãy nhà thưa thớt ngày trước đến cao ốc mọc lên san sát hôm nay.
Bà Liên có 3 người con, nay đều đã có việc làm ổn định. Thế nhưng, ký ức về những ngày đầu vào Nam kiếm sống vẫn còn nguyên vẹn.
"Hồi đó chỉ có cái quang gánh trên vai, tỏa đi khắp hang cùng ngõ hẻm, bán dạo từng bữa, chỉ mong nuôi con lớn khôn", bà kể, giọng trầm lại.
Bà Võ Thị Liên vào TP.HCM mưu sinh hơn 20 năm, bán bánh tráng nuôi 3 người con
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Chúng tôi hỏi: "Hôm nay bà bán được không?", bà Liên lắc đầu nói: "Không kiếm được mấy, đợi đến 1 giờ sáng mới biết được". Với bà, chỉ khi bán hết hàng mới gọi là có lãi; còn ế, coi như công cốc.
Con cái đã lớn, sao bà Liên chưa về quê hẳn? Bà Liên cười nhẹ: "Khi nào già, đi không nổi nữa mới tính. Giờ còn sức thì cứ làm, để dành chút tiền lo cho bản thân. Sau này đau ốm cũng đỡ phiền con cháu".
Tết 2026, bà Liên dự tính ngày 20 tháng chạp sẽ về quê. "Về sớm cho đỡ tiền vé. Vé ngày thường vài trăm nghìn, nhưng mua ngày 20 âm đã lên 1 triệu đồng. Chờ giáp tết nữa thì cao hơn, bán không bù nổi tiền vé", bà tính toán chi li.
Gần 10 gian hàng của người Bình Định cũ ngồi chờ khách giữa đêm khuya trên đường Nguyễn Trãi (trung tâm TP.HCM), những ngày giáp tết
ẢNH: HÀ THƯƠNG
"Xóm mua ngủ" 40.000 đồng/ngày
Bà Liên cho biết, các gánh hàng rong trên đường Nguyễn Trãi, đường Nguyễn Văn Cừ và khu vực quận 3 cũ đều là chị em đồng hương, cùng nghề và cùng ở chung một khu trọ tập thể gần cầu Ông Lãnh (phường Cầu Ông Lãnh). Vì vậy, nơi này được gọi là "xóm hàng rong", "xóm Bình Định", hay thân quen hơn là "xóm 77" (theo biển số xe Bình Định cũ).
Cách đây vài năm, chúng tôi từng tìm hiểu về "xóm nghề đồng hương" này nhưng chỉ gặp họ trên đường Nguyễn Văn Cừ. Lần trở lại này, khi trò chuyện và tận mắt chứng kiến khu trọ tập thể của những người con xa xứ, bức tranh mưu sinh mới hiện ra rõ hơn: họ cùng quê, cùng phận đời, cùng nương tựa dưới một mái trọ chật chội.
Bà Bùi Thị Ánh Tuyết (53 tuổi, quê Bình Định cũ) gánh hàng rong về phòng trọ, lúc 1 giờ sáng 3.2.2026
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Kim đồng hồ chỉ sang 2 giờ, chúng tôi theo chân những bóng lưng rời khỏi phố. Họ rảo bước qua những con đường đã vắng xe, men theo các ngã rẽ quen thuộc, rồi lầm lũi đi bộ về hẻm 17 Cô Giang (phường Bến Thành, quận 1 cũ), cách Phố đi bộ Bùi Viện khoảng 400 m.
Tầng trệt khu trọ chất đầy quang gánh, thúng mủng..., vật dụng mưu sinh gắn bó nhiều năm của người bán rong
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Tại đây, chúng tôi gặp ông Sơn, chủ khu trọ tập thể, người đã gắn bó với "xóm hàng rong" này suốt nhiều năm. Ông giới thiệu ngắn gọn: "Ở đây cho thuê theo ngày, mỗi người 40.000 đồng, đã bao điện nước. Nửa tháng tính tiền một lần".
Theo lời ông Sơn, khu trọ hiện có khoảng 30 người cùng sinh sống, tất cả đều làm nghề bán hàng rong. Ban ngày, khoảng 8 giờ sáng, họ gánh hàng đi khắp phố; đến nửa đêm họ lại trở về nơi trọ tạm.
Phòng rộng khoảng 5 m2 ở trong căn nhà tập thể là nơi tá túc của 4 người bán hàng rong
ẢNH: UYỂN NHI
Căn trọ rộng chừng 100 m2, được chia thành những khoảng nhỏ để ngủ. Tầng trệt chất đầy quang gánh, thúng mủng…, những "cần câu cơm" gắn bó với họ suốt nhiều năm.
Trên lầu, không gian sinh hoạt chật chội, những tấm chiếu trải sát nền nhà, người nằm san sát nhau. Quanh phòng, từng túi áo quần treo lủng lẳng là chỗ tá túc của những người hàng rong sau một đêm dài.
Ông Sơn chủ trọ ở hẻm 17 Cô Giang, quận 1 cũ giới thiệu về khu trọ tập thể, giá thuê 40.000 đồng/ngày
ẢNH: UYỂN NHI
Còn sức thì còn gắn bó với nghề
Chiều 3.2, chúng tôi quay lại đường Nguyễn Văn Cừ, tìm gặp bà Sáu (65 tuổi, quê Bình Định). Dáng người đậm, đôi mắt quầng thâm trũng sâu vì những đêm thức khuya, bà vẫn đon đả mời khách mua hàng.
Bà Sáu may mắn hơn khi xin được một tấm vé xe miễn phí từ mối hàng quen thuộc để về quê ngày 26 tháng chạp: "Năm nào tôi cũng về xe miễn phí để tiết kiệm", bà nói.
Tết với bà Sáu giản dị lắm, không quà cáp, không sắm sửa. "Không có nhiều tiền, về nhà đoàn tụ với con cái là được rồi". Con cái lo tết trong nhà, đến mấy ngày đầu năm có lì xì cho cha mẹ vài triệu, bà đã thấy ấm lòng.
Bà Sáu bán hàng rong ở đường Nguyễn Văn Cừ (quận 1 cũ) nuôi con khôn lớn
ẢNH: UYỂN NHI
Đều đặn mỗi ngày, bà Sáu gánh gần 50 kg hàng rong từ cầu Ông Lãnh lên đường Nguyễn Văn Cừ, tối lại rảo quanh các quán nhậu, đến gần 23 giờ mới lủi thủi gánh bộ về phòng trọ.
Chúng tôi hỏi sao không đi xe ôm cho đỡ mệt, bà cười rồi lắc đầu: "Gánh bộ chừng 30 phút là tới. Thuê xe ôm mỗi chuyến 30.000 đồng, tiền đâu mà trả". Vài tháng nay, hàng bán chậm. Số tiền kiếm được chỉ vừa đủ ăn uống và tiền trọ.
Hai người con của bà Sáu đều đã lập gia đình, có con cái riêng. Hơn 60 tuổi, bà vẫn chưa nghĩ đến chuyện về quê hẳn. "Con cái lo cho gia đình tụi nó hết rồi, mình phải tự lo cho mình", bà nói.
Người bán hàng rong ngồi chờ khách bên quang gánh trên đường Nguyễn Trãi lúc nửa đêm
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Giữa TP.HCM rộn ràng sắc xuân, xóm Bình Định vẫn âm thầm thức cùng đêm. Tết với họ chỉ gói gọn trong vài ngày sum họp bên gia đình, trước khi trở lại thành phố với những quang gánh quen thuộc chưa biết ngày nghỉ.
