Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ước tính ghi nhận từ 10.000 đến hơn 100.000 ca nhiễm Hantavirus, trong đó gánh nặng bệnh tập trung chủ yếu tại châu Á và châu Âu.
Tại một số khu vực ở châu Mỹ, hội chứng phổi do Hantavirus có tỷ lệ tử vong có thể lên đến 50% nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh mới liên quan đợt cảnh báo hiện tại. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện ca bệnh là hoàn toàn có thể xảy ra do quần thể chuột và các loài gặm nhấm tại Việt Nam rất phổ biến, sinh sống gần khu dân cư.
Hanta virus đang trở thành cái tên gây sợ hãi nhất toàn cầu
Virus Hanta nguy hiểm ra sao?
Theo ThS.BS Nguyễn Quốc Thái, Bệnh viện Bạch Mai, Hantavirus là nhóm virus RNA thuộc họ Hantaviridae, tồn tại tự nhiên chủ yếu ở các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt.
“Virus có thể tồn tại lâu dài trong cơ thể vật chủ mà không gây bệnh cho chúng nhưng lại đặc biệt nguy hiểm khi lây sang người”, bác sĩ cho biết.
Hantavirus được chia thành hai nhóm chính. Nhóm “Thế giới cũ” lưu hành chủ yếu tại châu Á và châu Âu, thường gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Trong khi đó, nhóm “Thế giới mới” tại châu Mỹ gây hội chứng tim phổi do Hantavirus, thể bệnh có tỷ lệ tử vong lên tới 40-50%.
ThS.BS Nguyễn Quốc Thái, Bệnh viện Bạch Mai
“Điểm nguy hiểm nhất của bệnh là tốc độ diễn tiến rất nhanh. Người bệnh có thể chỉ sốt nhẹ, đau cơ như cúm nhưng sau đó nhanh chóng rơi vào suy hô hấp cấp, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim”, ThS.BS Nguyễn Quốc Thái cảnh báo.
Virus Hanta lây nhiễm qua đường nào?
Khác với nhiều bệnh truyền nhiễm khác lây qua muỗi hoặc côn trùng, Hantavirus chủ yếu lây sang người khi hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh.
Nguy cơ thường xuất hiện khi người dân dọn kho cũ, gác xép, chuồng trại, kho thóc hoặc các khu vực có nhiều phân chuột nhưng quét khô hoặc dùng máy hút bụi khiến virus phát tán vào không khí.
Virus cũng có thể lây qua vết cắn của chuột hoặc khi vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với chất thải của động vật mang bệnh.
Thời gian ủ bệnh bao lâu?
Chia sẻ về vấn đề này, TS.BS Lê Xuân Luật, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, thời gian ủ bệnh của virus Hanta là khoảng từ vài ngày đến vài tuần, tùy thuộc vào loại virus và cơ địa của từng người.
Một người mắc bệnh truyền nhiễm biến chứng viêm phổi, suy hô hấp đang được điều trị tích cực
Thông thường, ở các trường hợp nhiễm trùng Hantavirus, người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng đầu tiên trong khoảng từ 1 đến 6 tuần kể từ khi tiếp xúc với nguồn lây nhiễm. Thời gian này khá dài so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, khiến cho việc chẩn đoán gặp nhiều khó khăn hơn, nếu không nhận biết kịp thời các dấu hiệu ban đầu của sự nhiễm virus.
Hầu hết các chủng Hantavirus không lây truyền giữa người với người. Tuy nhiên, một ngoại lệ duy nhất được ghi nhận là Ander virus ở Nam Mỹ. Các nghiên cứu dịch tễ học xác nhận chủng này có thể lây từ người sang người thông qua tiếp xúc gần gũi trong gia đình hoặc môi trường chăm sóc y tế không được bảo vệ.
Triệu chứng của virus Hanta
Giai đoạn đầu gồm người bệnh có thể gặp các triệu chứng như sốt cao, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ nhiều vùng, cảm giác rát cổ họng, rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy và phát ban nhẹ. Cả hai thể bệnh phổi (HPS) và thể thận (HFRS) đều có giai đoạn khởi phát rất giống với bệnh cúm mùa hoặc sốt xuất huyết thông thường, kéo dài từ 3-5 ngày.
Ở thể phổi (HPS): Từ ngày thứ 4 -10 virus tấn công phổi. Bệnh nhân xuất hiện ho khan, tức ngực ho khan, tức ngực và nhanh chóng rơi vào trạng thái khó thở dữ dội. Phổi bị phù đặc dẫn đến suy hô hấp cấp. Tốc độ diễn tiến cực nhanh, đòi hỏi phải thở máy lập tức.
Ở thể Thận (HFRS): Các triệu chứng của HFRS thường xuất hiện trong vòng 1 đến 2 tuần sau khi tiếp xúc. Trong những trường hợp hiếm gặp, có thể mất đến 8 tuần để các triệu chứng xuất hiện. Các triệu chứng ban đầu bắt đầu đột ngột sau đó trên da xuất hiện các nốt xuất huyết, mắt đỏ (xuất huyết kết mạc). Thận bị tổn thương nặng gây thiểu niệu (ít tiểu) hoặc vô niệu (không có nước tiểu). Bệnh nhân bị ứ nước, phù nề toàn thân và suy thận.
Chưa có thuốc điều trị virus Hanta
Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, Bệnh viện Bạch Mai, hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cũng như vắc xin phòng bệnh Hantavirus. Việc điều trị hiện chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ.
Trong các trường hợp nặng, người bệnh có thể phải thở máy, lọc máu hoặc can thiệp ECMO để duy trì sự sống. “Không có thuốc điều trị tận gốc nên phát hiện muộn sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong”, TS.BS Đoàn Thu Trà nhấn mạnh.
Phương pháp phòng bệnh từ virus Hanta
Theo Bác sỹ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa VNVC, việc phòng tránh hội chứng phổi do virus Hanta cần tập trung vào việc ngăn chuột xâm nhập nhà ở, nơi làm việc và hạn chế tiếp xúc với phân, nước tiểu, nước bọt hoặc xác chuột. Giữ môi trường sống sạch sẽ, bảo quản thực phẩm kín và vệ sinh đúng cách tại khu vực có nguy cơ là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.
Bác sỹ Trần Huỳnh Tấn, Quản lý Y khoa VNVC
- Ngăn ngừa chuột xâm nhập: Chuột có thể chui qua những khe hở rất nhỏ, kể cả khe chỉ khoảng 6mm. Vì vậy, nhà ở, nơi làm việc và các công trình ít sử dụng cần được kiểm tra thường xuyên để phát hiện, che chắn các lối chuột có thể ra vào.
- Vệ sinh nhà cửa thường xuyên: Khu vực có nhiều cỏ dại, rác hoặc vật dụng chất đống có thể trở thành nơi trú ẩn và làm tổ của chuột. Việc dọn dẹp thường xuyên giúp hạn chế điều kiện để chuột sinh sống gần nhà.
- Bảo quản thực phẩm: Thức ăn để hở, vụn thức ăn hoặc thùng rác không đậy kín có thể thu hút chuột vào khu vực sinh hoạt. Bảo quản thực phẩm cẩn thận và giữ khu vực ăn uống sạch sẽ là cách đơn giản giúp hạn chế chuột tiếp cận nguồn thức ăn.
Các bác sĩ lưu ý, nếu xuất hiện sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc ở kho bãi, đồng ruộng hoặc môi trường có nhiều chuột, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám, tránh chủ quan vì bệnh có thể diễn tiến rất nhanh.
