Gần nửa thế kỷ sau ngày rời xa Việt Nam, Arjen IJff, họa sĩ người Hà Lan gốc Việt, đã quay trở về quê hương hàng chục lần. Mỗi chuyến đi là một lần anh cố gắng lắng nghe tiếng gọi từ bên trong, để tìm lại cội nguồn, tiếng nói và mối liên kết thiêng liêng đã ngủ yên suốt nhiều năm.
Chuyến trở về đầu tiên và những manh mối mong manh
Chúng tôi gặp Arjen IJff vào một buổi sáng tháng Tư, khi đường phố Thành phố Hồ Chí Minh tràn ngập cờ hoa, chào mừng kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước. Arjen cũng hòa mình vào không khí đó, vừa kết thúc chuyến đạp xe ở Đồng bằng sông Cửu Long cùng những "đứa trẻ Babylift" quốc tế đến từ Úc, Mỹ, Anh và Hà Lan.
Hoạ sĩ Arjen IJff
Họ là một phần của chiến dịch không vận sơ tán trẻ mồ côi ở miền Nam Việt Nam sang các nước phương Tây vào tháng 4 năm 1975, trong những ngày cuối cùng của chiến tranh.
"Hành trình này có ý nghĩa sâu sắc đối với tất cả chúng tôi, những đứa trẻ xa quê hương nhưng luôn hướng về và kết nối lại với cội nguồn của mình", anh nói, mở đầu câu chuyện.
Arjen IJff sinh năm 1975 tại tỉnh Vĩnh Long. Anh bị bỏ rơi tại Cô nhi viện Thánh Mẫu và sau đó được Đại sứ quán Hà Lan tại Sài Gòn cùng với 26 trẻ mồ côi khác chăm sóc. Một cặp vợ chồng ở Beemster, Hà Lan đã nhận nuôi anh. Giấy tờ của anh ghi tên Nguyễn Khánh Hưng.
Những hình ảnh lúc nhỏ của Arjen IJff
Hình ảnh anh khi được nhận nuôi
Câu hỏi "tôi là ai" luôn tiềm ẩn trong tiềm thức của Arjen IJff, nhưng mãi đến năm 2007 anh mới đặt chân đến Việt Nam lần đầu tiên. Anh tìm kiếm sự kết nối với quê hương thông qua một chuyến đi xuyên Việt từ Bắc vào Nam.
"Tôi không vội vàng bắt đầu tìm kiếm ngay lập tức, vì tôi muốn dành thời gian tìm hiểu về đất nước nơi tôi sinh ra, như một cách để làm quen. Khi đến Hà Nội - điểm khởi đầu của hành trình - tôi hoàn toàn bị chinh phục", anh nói. Khi ngồi trong taxi, anh nhìn thấy những chiếc xe máy nhỏ bé hay những người nông dân cúi mình trên những cánh đồng.
Năm 2017, Arjen trở lại Việt Nam để bắt đầu hành trình tìm mẹ. Anh trở về Vĩnh Long. Anh phát tờ rơi có ảnh chụp khi còn bé của mình tại các bến phà, chợ và những nơi đông người, hy vọng ai đó sẽ nhận ra anh.
"Mọi người thường nghĩ tôi đến từ Hàn Quốc hoặc Nhật Bản, nhưng khi tôi nói tôi gốc Vĩnh Long, họ ngay lập tức coi tôi như người nhà. Sự ấm áp và cởi mở của mọi người khiến tôi xúc động", anh nói.
Năm 2023, tại Vĩnh Long, tôi và bạn gái đang đạp xe thì tình cờ đi ngang qua một ngôi nhà có biển đề "Tòa Giám mục".
Cô nhi viện Good Shepherd ở tỉnh Vĩnh Long
Một linh cảm mách bảo anh dừng xe, bấm chuông nhưng không ai trả lời. Sau 10 phút, một người phụ nữ xuất hiện. "Tôi kể câu chuyện của mình và ngạc nhiên khi biết rằng chị gái cô ấy từng làm việc tại trại trẻ mồ côi đó. Tôi tràn đầy hy vọng. Ngày hôm sau, tôi đến Nhà thờ Fatima ở Vĩnh Long và gặp những nữ tu từng làm việc ở trại trẻ mồ côi. Một vài người đã giúp tôi mở cánh cửa ký ức mà tôi tưởng đã mất", anh kể.
Nhưng những manh mối chỉ đi được đến đó. Tuy nhiên, hành trình này đã mang lại giá trị lớn hơn cho người đàn ông Hà Lan gốc Việt, người cảm thấy sự kết nối và tình yêu với Việt Nam.
"Người Việt Nam luôn quan tâm đến tôi, ngay cả những người xa lạ"
Nhiều năm trước , bố mẹ nuôi của anh đều đã qua đời. Những chuyến đi của anh đến Việt Nam trở nên thường xuyên hơn. Anh quyết định đăng ký học tiếng Việt. Đồng thời, câu chuyện của Arjen nhanh chóng được chia sẻ trên mạng xã hội, thu hút sự chú ý của cộng đồng trong và ngoài nước. Nhiều người nhận ra sự mất mát và hy sinh của một thế hệ sau chiến tranh, những người không bao giờ có quyền lựa chọn, nhưng luôn khao khát thuộc về.
Anh chia sẻ: "Việt Nam cũng là nơi tôi tìm thấy chính mình". Mỗi khi trở về Việt Nam, anh lại cảm thấy gắn bó hơn. Nhiều người lạ anh gặp trên đường đã trở thành bạn bè và giờ như người thân, ấm áp và gần gũi. Anh yêu bún chả, bánh xèo, phở và bánh mì.
Tình cờ, anh ghé thăm một chợ đồ cổ ở quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh, nơi bán những món đồ lưu giữ ký ức về Việt Nam xưa. Arjen được chủ cửa hàng tặng một cuốn lịch đặc biệt từ năm 1975, có ghi ngày sinh và ngày anh rời Việt Nam.
"Người Việt Nam luôn quan tâm đến tôi, ngay cả những người xa lạ", anh nhớ lại.
Hai năm trước, anh đã thiết kế logo hoa sen Việt Nam và hoa tulip Hà Lan, cùng với chữ NL-VN, tượng trưng cho mối quan hệ bền chặt và tôn vinh văn hóa của hai nước. Thiết kế này được ra mắt trong chuyến thăm của Bộ trưởng Ngoại thương Hà Lan Liesje Schreinemacher để kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Hà Lan (1973-2023).
Tuần trước, anh tham gia một chuyến đạp xe ở Đồng bằng sông Cửu Long. Arjen gọi đó là một hành trình mang tính biểu tượng và ý nghĩa. Anh và những đứa trẻ Babylift khác đã quyên góp tiền để hỗ trợ các gói chăm sóc và thực phẩm. Khoảnh khắc anh đứng trên sân khấu và nhìn thấy căn phòng đầy người mẹ ôm quà, trái tim anh tràn ngập cảm xúc. Anh thoáng ước mẹ anh có thể đang ngồi trong căn phòng này.
"Tôi vẫn chưa tìm thấy gia đình mình, nhưng tôi đã tìm thấy một phần con người mình ở đây", Arjen nói.
