Việt Nam sẽ có thêm nhiều "làng YouTube, TikTok"

Chia sẻ với VnExpress, ông Trần Văn Trọng, Chánh văn phòng Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), đánh giá xu hướng "làng YouTube, TikTok" sẽ còn phát triển, cùng với sự bùng nổ của nền kinh tế sáng tạo nội dung.

- Việt Nam đang bước vào thời kỳ của nền kinh tế sáng tạo, với sự nổi lên của nhiều KOL, KOC?

- KOL (người có tầm ảnh hưởng) và KOC (người tiêu dùng chủ chốt) không phải khái niệm mới. Trước đây, trong thương mại truyền thống cũng đã có những người làm tiếp thị, giới thiệu sản phẩm. Tuy nhiên, khi công nghệ thông tin và kinh tế số phát triển nhanh, việc tương tác trên môi trường trực tuyến tăng mạnh, từ đó hình thành nghề nghiệp mới như KOL, KOC hay nhà sáng tạo nội dung, YouTuber, TikToker.

Đây là xu hướng đang phát triển rất nhanh. Cùng với đó cũng cần những quy định phù hợp để người làm nội dung, quảng bá sản phẩm tuân thủ pháp luật, tạo giá trị cho cộng đồng và hướng tới phát triển bền vững.

- Ông đánh giá gì về sự xuất hiện của những "làng YouTube, TikTok", ví dụ mô hình ở Tuyên Quang?

- Tôi chưa trực tiếp đến đó, nhưng ở Việt Nam có nhiều ví dụ về việc một cá nhân sau khi làm ăn tốt, họ mang mô hình này về địa phương mình và giúp những người xung quanh cùng phát triển. Đó là hướng đi rất tích cực.

Tại một số làng quê, nhiều hộ dân livestream bán nông sản, đặc sản và hàng tiêu dùng. Từ một vài người bán hiệu quả, các cộng đồng quy mô lớn dần hình thành.

Có những trường hợp, doanh nghiệp đặt trụ sở ở Hà Nội, TP HCM nhưng đội ngũ vận hành, bán hàng thực tế ở các tỉnh thành khác. Không chỉ trong lĩnh vực KOL, KOC mà với thương mại điện tử nói chung, xu hướng này đã xuất hiện từ lâu và sẽ còn tiếp tục phát triển.

Người Việt Nam khá nhanh nhạy trong nắm bắt cơ hội kinh doanh. Khi thấy một người làm hiệu quả, họ có xu hướng học hỏi và làm theo, từ đó dần hình thành và sẽ xuất hiện thêm nhiều "làng livestream".

- Theo ông, điều gì giúp cộng đồng KOL, KOC phát triển nhanh như hiện nay?

- Hoạt động livestream và quay video trải nghiệm nở rộ do người dùng biết tận dụng sức mạnh của nền tảng mạng xã hội. Thống kê cho thấy nhiều người dành cả chục giờ mỗi ngày trên môi trường trực tuyến. Với một số người, môi trường số gần như là "thế giới thứ hai".

Người dùng ở đâu, hoạt động kinh doanh sẽ dịch chuyển theo đó. Và khi cơ hội xuất hiện nhiều trên môi trường số, các mô hình cũng sẽ phát sinh theo.

Đây vẫn là lĩnh vực tương đối mới, số lượng người tham gia bán hàng chưa quá lớn trong khi nhu cầu tiêu dùng lại nhiều. Vì vậy, doanh thu của người kinh doanh trên nền tảng số hiện khá cao, kéo theo sự phát triển nhanh của nền kinh tế sáng tạo nội dung.

- Nền kinh tế sáng tạo cũng kéo theo nhiều hệ lụy như hàng giả, quảng cáo sai sự thật. Nên xử lý mặt trái này thế nào?

- Trước hết phải khẳng định những vấn đề đó không chỉ tồn tại trên môi trường thương mại điện tử. Cũng chưa có số liệu chứng minh tỷ lệ hàng giả, hàng kém chất lượng trên thương mại điện tử nhiều hơn thương mại truyền thống.

Ở môi trường mua bán truyền thống, tại chợ chẳng hạn, chuyện hàng hóa không đúng quảng cáo cũng diễn ra phổ biến. Tuy nhiên, đặc thù của môi trường số là tính lan truyền rất nhanh. Một vụ lừa đảo hay tranh chấp có thể lan rộng trên mạng xã hội và diễn đàn.

Ngoài ra, trên môi trường online, việc kiểm chứng thông tin hay chất lượng hàng hóa cũng khó hơn so với mua bán trực tiếp nên rủi ro vẫn tồn tại.

Theo tôi, bên cạnh hoàn thiện các quy định, người tiêu dùng cũng cần trang bị kỹ năng cơ bản khi mua sắm trên mạng, từ cách tìm kiếm sản phẩm, nhận diện thương hiệu uy tín đến lựa chọn phương thức thanh toán an toàn.

- Vậy ông đánh giá thế nào về thị trường thương mại điện tử Việt Nam nói chung?

- Theo thống kê của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử Việt Nam khoảng 27%, khá cao so với nhiều quốc gia khác.

Nếu nhìn dài hơn, khoảng 10 năm trở lại đây, thương mại điện tử Việt Nam duy trì mức tăng trưởng trung bình trên 20% mỗi năm. Một số năm giảm xuống dưới mức này do ảnh hưởng của Covid-19, nhưng vẫn là thị trường có tốc độ phát triển rất nhanh.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội cũng có nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là phát triển thương mại điện tử theo hướng bền vững.

Hiện khoảng 70% quy mô thương mại điện tử tập trung tại Hà Nội và TP HCM. Trong khi đó, phần lớn dân số, hàng hóa, sản phẩm và giá trị văn hóa của Việt Nam nằm ở các địa phương khác. Đây là dư địa rất lớn để mở rộng.

Thương mại điện tử càng phát triển càng tạo ra nhiều tác động chưa được tích cực cho môi trường. Nhiều thống kê cho thấy lượng rác thải nhựa từ hoạt động thương mại điện tử cao hơn nhiều so với mô hình truyền thống. Vì thế, cần thay đổi theo hướng "xanh" và bảo vệ môi trường.

- Tương lai của thương mại điện tử 5 năm tới sẽ thế nào?

- Tôi nghĩ thị trường còn rất nhiều dư địa tăng trưởng, đặc biệt tại các địa phương.

Hiện quy mô thương mại điện tử của Hà Nội và TP HCM vẫn lớn hơn nhiều so với các địa phương còn lại. Nếu thúc đẩy tốt thương mại điện tử ở các tỉnh thành, thị trường sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao trong 5 năm tới. Nếu không làm được thì tốc độ có thể chững lại, chậm hơn chứ không phải ngừng tăng trưởng.

Bên cạnh đó, thương mại điện tử Việt Nam sẽ phát triển theo hướng bền vững hơn, cả về tốc độ, mức độ "xanh", lẫn giá trị mang lại cho cộng đồng.

Một xu hướng nữa là thương mại điện tử xuyên biên giới sẽ phát triển nhanh. Việt Nam có khoảng 100 triệu dân, nếu chỉ tập trung tiêu thụ trong nước, quy mô cũng sẽ có giới hạn nhất định. Trong khi đó, khi sản phẩm được bán ra quốc tế, giá trị hàng hóa sẽ cao hơn so với chỉ tiêu thụ nội địa.

Ngoài ra, khi thương mại điện tử lan sâu về địa phương, Việt Nam có thể sẽ xuất hiện cộng đồng bán hàng online tương tự các "làng nghề" trên môi trường số.