Ánh sáng và âm thanh tạo nên trải nghiệm xem pháo hoa khiến nhiều người thích thú (Ảnh: Thành Đông).
Theo Popular Science, pháo hoa là ví dụ điển hình cho hiện tượng ánh sáng xuất hiện trước khi âm thanh truyền tới, tạo ra một độ trễ ngắn nhưng đủ để não bộ cảm nhận rõ sự bất ngờ.
Sự lệch pha này mang lại cảm giác bất ngờ vừa đủ để kích hoạt amygdala, vùng não đảm nhiệm việc xử lý các tín hiệu cảnh báo và phản ứng sợ hãi.
Tuy nhiên, khi người xem ý thức rõ rằng mình đang ở trong trạng thái an toàn, phản ứng sợ hãi không tiến triển thành căng thẳng mà được chuyển hóa thành cảm giác phấn khích và thích thú.
Sự kết hợp giữa yếu tố bất ngờ và cảm giác an toàn này tiếp tục kích hoạt hệ thống phần thưởng của não, thúc đẩy quá trình giải phóng dopamine, chất dẫn truyền thần kinh gắn liền với khoái cảm, hưng phấn và cảm giác thỏa mãn.
"Con người có xu hướng cảm thấy hứng thú trước sự chờ đợi của một trải nghiệm mang chút yếu tố sợ hãi.
Mỗi tia sáng từ pháo hoa khơi gợi dự đoán về âm thanh sẽ vang lên sau đó, và chính cảm giác được thỏa mãn khi tiếng nổ xuất hiện đã tạo nên sức hấp dẫn của màn trình diễn", Daniel Glaser, nhà thần kinh học tại Đại học King’s College London, nhận định.
Pháo hoa và cơ chế hưng phấn đa giác quan
Sự thay đổi liên tục về độ sáng, màu sắc, âm thanh và nhịp điệu không theo quy luật lặp lại khi xem pháo hoa, buộc não phải liên tục tiếp nhận và cập nhật kích thích mới.
Các kích thích mới lạ và khó đoán tạo ra mức độ hưng phấn cao hơn so với những tín hiệu quen thuộc, đồng thời khiến hệ thống phần thưởng của não được kích hoạt mạnh mẽ hơn.
Một số nhà tâm lý học ví hiệu ứng này với cảm giác khi trải nghiệm tàu lượn siêu tốc hoặc xem phim kinh dị với những tình huống mang tính "sợ hãi có kiểm soát", trong đó yếu tố nguy hiểm được nhận thức là không thực sự đe dọa, khiến cảm xúc phấn khích lấn át cảm giác sợ hãi.
Xuyên suốt quá trình tiến hóa của con người, não bộ đã hình thành cơ chế ưu tiên chú ý tới những nguồn sáng lạ và chuyển động bất thường, vốn từng là tín hiệu cảnh báo các thay đổi quan trọng trong môi trường, chẳng hạn sự xuất hiện của động vật săn mồi.
Pháo hoa, với các luồng sáng rực rỡ và chuyển động khó đoán, khác biệt rõ rệt so với ánh sáng tự nhiên từ Mặt Trời hay ánh đèn nhân tạo quen thuộc, vì thế dễ dàng thu hút sự chú ý ở mức cao nhất và để lại ấn tượng mạnh mẽ trong nhận thức của người xem.
Đồng thời, pháo hoa thường diễn ra trong không gian cộng đồng, nơi nhiều người cùng hướng mắt lên bầu trời và chia sẻ khoảnh khắc cảm xúc chung.
Các nghiên cứu trong tâm lý học cho thấy, khi con người đồng thời trải nghiệm và biểu lộ cảm xúc tại một sự kiện tập thể, các hệ thống cảm xúc trong não có xu hướng hoạt động đồng bộ hơn, từ đó khuếch đại cảm giác hưng phấn so với khi thưởng thức một mình.
Tuy nhiên, theo tạp chí Psychology Today, với những người nhạy cảm với tiếng ồn hoặc các kích thích mạnh, chẳng hạn người từng trải qua PTSD (Rối loạn căng thẳng sau chấn thương) hoặc gặp rối loạn xử lý cảm giác, pháo hoa có thể gây ra phản ứng ngược.
Thay vì hưng phấn, họ dễ rơi vào trạng thái lo lắng hoặc căng thẳng, do hệ não xử lý các tín hiệu bất ngờ và âm thanh lớn không nhận diện được bối cảnh an toàn, từ đó không kích hoạt cơ chế giải phóng dopamine như ở đa số người khác.
