 |
Bản dựng lại vệ tinh Relay 2 của NASA được phóng vào năm 1964. (Ảnh: NASA) |
Relay 2 được phóng vào năm 1964, nhưng vệ tinh liên lạc này đã ngừng hoạt động vào năm 1967 sau khi hai bộ chuyển tín hiệu trên tàu bị hỏng. Gần 60 năm sau, vào tháng 6 năm 2024, vệ tinh này đã tạo ra một tín hiệu bất ngờ.
"Đây là một xung vô tuyến cực kỳ mạnh mẽ, làm lu mờ mọi thứ khác trên bầu trời trong một khoảng thời gian rất ngắn", tác giả chính của nghiên cứu Clancy James, phó giáo sư tại Viện Thiên văn vô tuyến thuộc Đại học Curtin ở Úc, chia sẻ với New Scientist .
Xung nhịp lạ
Xung này chỉ kéo dài 30 nano giây, không khớp với bất kỳ hệ thống nào của vệ tinh đã chết, loại trừ khả năng truyền tải có chủ đích. Thay vào đó, James và các đồng nghiệp của ông cho rằng một tác động của thiên thạch siêu nhỏ hoặc sự tích tụ điện đã kích hoạt sự bùng nổ của sóng vô tuyến.
Các nhà nghiên cứu phát hiện ra xung nhịp lạ trong khi quét bầu trời để tìm các vụ nổ vô tuyến bằng Australian Square Kilometer Array Pathfinder (ASKAP), kính viễn vọng vô tuyến ở Tây Úc bao gồm 36 ăng-ten đĩa giống hệt nhau. Đây là những vụ nổ sóng vô tuyến dữ dội có thể giải phóng nhiều năng lượng trong một phần nhỏ của một giây như năng lượng mặt trời phát ra trong ba ngày. Chúng thường đến từ các thiên hà xa xôi và đặc biệt là từ các thiên hà khổng lồ hiếm gặp.
Nhưng tín hiệu mà James và các đồng nghiệp của ông thu được vào tháng 6 năm 2024 không đến từ một thiên hà xa xôi; nó bắt nguồn từ Dải Ngân Hà. Xung này bắt đầu quá gần Trái Đất đến nỗi ASKAP không thể tập trung vào nó, giống như cách mà camera điện thoại đôi khi gặp khó khăn trong việc lấy nét vào các vật thể ở gần.
Hai sự kiện có thể tạo ra sóng vô tuyến
Tuy nhiên, khi các nhà nghiên cứu lần theo nguồn gốc của xung vô tuyến, họ xác định rằng Relay 2 là nguồn hợp lý duy nhất. Sau khi loại trừ khả năng xung đến từ các hệ thống trên vệ tinh, nhóm nghiên cứu đã đề xuất hai sự kiện thay thế có thể tạo ra một vụ nổ như vậy.
Đầu tiên, vệ tinh có thể đã bị một thiên thạch nhỏ va vào. Các tác động có thể tạo ra các đám mây plasma có thể làm tăng độ dẫn điện của môi trường không gian hoặc tạo ra một trường điện trên bề mặt của tàu vũ trụ. "Các tác động của thiên thạch nhỏ cũng có thể tạo ra phát xạ tần số vô tuyến trực tiếp", nhóm nghiên cứu đã viết.
Nhưng một kịch bản có khả năng xảy ra hơn là vụ nổ vô tuyến bắt nguồn từ sự kiện phóng tĩnh điện trên Relay 2. Phóng tĩnh điện (ESD) xảy ra khi có dòng điện đột ngột giữa hai bề mặt hoặc vật liệu gần nhau trên tàu vũ trụ có điện tích khác nhau.
"Là một tàu vũ trụ rất sớm, Relay 2 có thể được chế tạo từ các vật liệu có khả năng giữ điện tích lớn hơn và do đó tạo ra các sự kiện ESD mạnh hơn. Người ta từ lâu đã biết rằng ESD gây ra các xung tần số vô tuyến ", các nhà nghiên cứu viết.
Cả hai kịch bản đều có thể xảy ra, nhưng sẽ rất khó để xác định kịch bản nào được áp dụng trong trường hợp này, Karen Aplin , giáo sư khoa học và công nghệ vũ trụ tại Đại học Bristol ở Anh, người không tham gia vào nghiên cứu, nói với New Scientist. Đó là vì các tín hiệu do cả hai tạo ra trông rất giống nhau.
Nhà nghiên cứu Aplin cho biết: "Trong một thế giới có rất nhiều mảnh vỡ không gian và có nhiều vệ tinh nhỏ với khả năng bảo vệ hạn chế khỏi phóng tĩnh điện, thì phát hiện vô tuyến này có thể cung cấp một kỹ thuật mới để đánh giá phóng tĩnh điện trong không gian".
