Uranium nghèo là một vật liệu vừa nặng, vừa cứng và có khả năng tự cháy, đang trở thành “vũ khí bí mật” mới của Nga trong cuộc xung đột Nga-Ukraine kéo dài.
Gần đây nhất vào tháng 5/2026, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) phát hiện Nga đã lắp đầu đạn chứa uranium nghèo vào tên lửa R-60 gắn trên drone Geran-2, gây ra mức bức xạ cao bất thường tại hiện trường. Đây không chỉ là bước tiến công nghệ mà còn mở ra lo ngại mới về ô nhiễm môi trường và sức khỏe lâu dài.
Theo euromaidanpress.com, uranium nghèo (depleted uranium-DU) là sản phẩm phụ còn lại sau khi tinh chế uranium để làm nhiên liệu hạt nhân hoặc vũ khí nguyên tử.
Nó chứa ít đồng vị U-235 hơn (thường dưới 0.7%), chủ yếu là U-238, nên ít phóng xạ hơn uranium tự nhiên nhưng vẫn mang tính độc hại cao do tính phóng xạ alpha và đặc biệt là độc tính hóa học.
Nga tận dụng ưu điểm của DU là mật độ rất cao (khoảng 19,1 g/cm³, cao hơn chì 70%), độ cứng vượt trội và khả năng tự cháy khi va chạm mạnh để tạo ra các yếu tố xuyên phá mạnh mẽ.
Vũ khí uranium nghèo của Nga với công nghệ đáng sợ, lộ diện trên chiến trường Ukraine. Ảnh: SBU
Công nghệ uranium nghèo trong tên lửa R-60 gắn drone Geran-2
Theo kyivindependent.com, một trong những ứng dụng mới nhất và đáng chú ý là việc Nga tích hợp tên lửa không đối không R-60 (hay R-60M) lên drone tấn công Geran-2.
R-60 là tên lửa tầm ngắn do Liên Xô phát triển từ những năm 1970, ban đầu dành cho máy bay chiến đấu. Phiên bản R-60M có đầu đạn rod-type (hình que liên tục) nặng khoảng 3,5kg, trong đó sử dụng các thanh uranium nghèo làm yếu tố xuyên phá.
Khi va chạm, các thanh DU này xuyên sâu vào mục tiêu nhờ mật độ cao, sau đó tự cháy ở nhiệt độ cực cao (khoảng 1000-2000°C), tạo ra mảnh vỡ và đám cháy mạnh.
Điều này giúp tên lửa hiệu quả hơn khi tấn công máy bay, trực thăng hoặc drone của Ukraine.
Theo báo cáo của SBU, trong vụ tấn công Chernihiv Oblast tháng 4/2026, mảnh vỡ tên lửa R-60 phát ra bức xạ gamma lên đến 12 μSv/giờ, cao gấp nhiều lần mức nền tự nhiên (thường 0,05-0,3 μSv/giờ).
Phân tích phòng thí nghiệm xác nhận sự hiện diện của U-235 và U-238 trong đầu đạn.
Theo united24media.com, drone Geran-2 (phiên bản Nga của Shahed-136) vốn là drone cảm tử tầm xa, bay chậm với động cơ piston. Việc gắn tên lửa R-60 biến nó thành “drone săn drone” hoặc vũ khí chống máy bay, tận dụng hệ thống dẫn đường hồng ngoại của R-60 để khóa mục tiêu.
Tầm bắn hiệu quả của tên lửa R-60 khoảng 7-8km, trọng lượng toàn tên lửa khoảng 43-45kg ở phiên bản M. Việc Nga cải tiến và sản xuất hàng loạt biến thể này cho thấy họ đang đẩy mạnh cuộc chạy đua vũ khí không người lái.
Nga bí mật dùng uranium nghèo trong tên lửa: Công nghệ hủy diệt mới trong xung đột Nga-Ukraine. Ảnh: SBU
Uranium nghèo trong đạn xe tăng, di sản từ thời Liên Xô
Nga không chỉ dừng lại ở tên lửa drone mà còn sở hữu kho đạn uranium nghèo cho xe tăng từ rất sớm. Các loại đạn APFSDS (Armor-Piercing Fin-Stabilized Discarding Sabot) nổi bật như 3BM-32 Vant (sản xuất 1985) có lõi DU dài 380mm, tốc độ nòng khoảng 1700 m/s, khả năng xuyên giáp thép cán đồng nhất (RHA) khoảng 395-410mm ở khoảng cách 2000 mét.
Các phiên bản nâng cấp sau này như 3BM59 Svinets-1 (lõi vonfram) và 3BM60 Svinets-2 (lõi DU) có chiều dài tăng đáng kể (lên đến 740mm hoặc hơn), tỷ lệ dài/đường kính cao hơn (khoảng 30:1), mang lại sức xuyên phá lên tới 700-830mm RHA.
Những quả đạn này được sử dụng trên pháo nòng trơn 125mm của xe tăng T-80, T-90. Lõi DU không chỉ xuyên giáp tốt mà còn tạo hiệu ứng pyrophoric - tự cháy và phân mảnh bên trong xe tăng, gây tổn thương tối đa cho kíp lái và hệ thống.
Nga sử dụng vũ khí uranium nghèo: Công nghệ hủy diệt mới trong xung đột Nga-Ukraine. Ảnh: SBU
Rủi ro và ý nghĩa chiến lược
Việc sử dụng uranium nghèo mang lại lợi thế quân sự rõ rệt nhờ khả năng xuyên phá cao mà không cần công nghệ hạt nhân phức tạp.
Tuy nhiên, nó để lại hậu quả lâu dài: bụi DU khi phân tán có thể gây ô nhiễm đất, nước và không khí. Bụi này độc hại nếu hít phải, liên quan đến nguy cơ ung thư và vấn đề sinh sản.
Mặc dù mức phóng xạ gamma từ mảnh vỡ không gây nguy hiểm tức thì, nhưng SBU khuyến cáo dân thường tránh xa hiện trường và báo ngay cho cơ quan chức năng.
Theo euromaidanpress.com, từ góc độ công nghệ, Nga đang chứng minh khả năng tận dụng tối đa kho vũ khí cũ (như tên lửa R-60) bằng cách kết hợp với drone hiện đại. Điều này phản ánh chiến lược thích ứng linh hoạt trong bối cảnh chiến tranh tiêu hao.
Trong khi phương Tây cung cấp đạn DU cho Ukraine (như cho xe tăng Challenger 2), Nga cũng đẩy mạnh sử dụng kho dự trữ của mình để duy trì áp lực trên chiến trường.
Uranium nghèo đang trở thành một phần quan trọng trong kho vũ khí Nga, từ đạn tăng truyền thống đến các giải pháp hybrid drone-tên lửa hiện đại. Việc theo dõi và xử lý hậu quả từ những vũ khí này sẽ là thách thức lớn cho Ukraine trong thời gian tới.
(Theo SBU, Kyiv Independent, Euromaidan Press, united24media)
