Hôm 25/3, Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố cho phép lực lượng quân sự lên tàu và bắt giữ các tàu Nga bị trừng phạt nhằm ngăn chặn nguồn thu từ dầu mỏ, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông. Chính phủ Anh khi đó kỳ vọng biện pháp này sẽ buộc các tàu phải chuyển hướng sang các tuyến đường dài hơn, tránh xa eo biển Manche.
Tuy nhiên, dữ liệu hàng hải cho thấy kể từ sau tuyên bố, ít nhất 25 tàu thuộc “hạm đội bóng tối” của Nga vẫn đi qua vùng biển Anh như bình thường, không ghi nhận trường hợp nào bị lên tàu kiểm tra hay bắt giữ.
Các tàu này chủ yếu xuất phát từ khu vực Baltic của Nga, vận chuyển dầu thô, thường là dầu Urals, tới các thị trường ở Nam Âu, Trung Đông hoặc châu Á. Mỗi tàu trong nhóm này thường có sức chở từ 500.000 đến hơn 1 triệu thùng dầu, tương đương khoảng 70.000-140.000 tấn tùy loại.
Chỉ riêng 25 tàu được ghi nhận trong thời gian gần đây ước tính vận chuyển tổng cộng khoảng 15-25 triệu thùng dầu, tương đương 2-3,5 triệu tấn.
Công ty dữ liệu hàng hải Pole Star Global cho biết, từ đầu năm đến nay, trung bình mỗi tuần có khoảng 20 tàu thuộc “hạm đội bóng tối” đi qua vùng biển Anh. Điều này cho thấy eo biển Manche vẫn là tuyến vận tải chiến lược quan trọng, nối biển Baltic với các thị trường tiêu thụ lớn.
Với mức trung bình mỗi tuần khoảng 20 tàu đi qua, lượng dầu lưu chuyển qua tuyến này có thể lên tới 12-20 triệu thùng/tuần.
Giới chuyên gia cho rằng sự “án binh bất động” của Anh không phải là ngẫu nhiên. James Fennell, cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia, nhận định chính phủ có thể đang áp dụng chiến lược chọn lọc mục tiêu, thay vì hành động ồ ạt, do rủi ro pháp lý và nguy cơ leo thang căng thẳng với Nga.
Ông nói: “Chính phủ hy vọng lời đe dọa sẽ có tác dụng răn đe trước, đồng thời đánh giá hiệu quả trước khi tiến hành các chiến dịch lên tàu - vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro.”
Về mặt pháp lý, vấn đề cũng không đơn giản. Giáo sư Douglas Guilfoyle, chuyên gia an ninh hàng hải tại Đại học New South Wales, cho rằng Anh hiện thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng để bắt giữ tàu. Theo luật quốc tế, quyền “quá cảnh vô hại” cho phép tàu nước ngoài đi qua vùng biển mà không bị can thiệp, trừ một số trường hợp đặc biệt.
Hiện chỉ có hai cơ sở pháp lý có thể biện minh cho việc bắt giữ, bao gồm nghị quyết trừng phạt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (không áp dụng trong trường hợp này) hoặc coi đây là biện pháp đáp trả xung đột - một lập luận còn gây tranh cãi.
Trong khi đó, Nga đã lên tiếng chỉ trích động thái của Anh là “hành động cực kỳ thù địch” và cảnh báo có thể đáp trả. Điều này càng khiến London thận trọng hơn trong việc chuyển từ lời nói sang hành động.
Ở một diễn biến khác, một số quốc gia châu Âu như Pháp, Bỉ và Thụy Điển đã chủ động lên tàu và bắt giữ một số tàu nghi thuộc “hạm đội bóng tối”, cho thấy cách tiếp cận quyết liệt hơn so với Anh.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Mỹ cũng đang tạm nới lỏng một số lệnh trừng phạt dầu Nga nhằm hạ nhiệt giá năng lượng, việc thực thi các biện pháp kiểm soát trên biển cũng trở nên phức tạp hơn.
Theo UNN
