Tinh dầu chiết xuất từ cây bách xanh quý hiếm tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An, đã được các nhà khoa học chứng minh có hoạt tính sinh học nổi bật, đặc biệt là khả năng kháng oxy hóa.
Đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam công bố về tiềm năng này của loài cây đang nằm trong danh sách thực vật nguy cấp cần bảo vệ theo Sách đỏ quốc gia.
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, huyện Quế Phong có rất nhiều bách xanh quý hiếm (Ảnh: Văn Mạnh).
Ông Nguyễn Văn Sinh, Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, cho biết, bách xanh có tên khoa học là Calocedrus macrolepis Kurz, thuộc họ hoàng đàn. Cây phân bố chủ yếu ở một số tỉnh miền núi phía Bắc và miền Trung Việt Nam, trong đó có Nghệ An.
Từ lâu, gỗ bách xanh đã được biết đến với giá trị kinh tế cao, nhưng hoạt tính sinh học từ tinh dầu của loài cây này đến nay vẫn chưa được nghiên cứu sâu rộng.
"Trong nghiên cứu mới, các mẫu cành và thân cây bách xanh được thu thập tại khu vực rừng đặc dụng Pù Hoạt vào tháng 5/2023. Mẫu sau đó được chưng cất tinh dầu theo phương pháp lôi cuốn hơi nước. Tinh dầu thu được có màu vàng nhạt, mùi thơm đặc trưng và hàm lượng đạt khoảng 0,35% trên nguyên liệu khô", ông Sinh chia sẻ.
Trong nghiên cứu mới, các mẫu cành và thân cây bách xanh được thu thập tại khu vực rừng đặc dụng Pù Hoạt (Ảnh: Văn Mạnh).
Cũng theo ông Sinh, kết quả phân tích tinh dầu bằng thiết bị hiện đại cho thấy trong tinh dầu có khoảng 30 loại hợp chất khác nhau, chiếm tới gần 92% thành phần bay hơi. Trong đó, nhóm chất có hoạt tính sinh học mạnh nhất là các hợp chất có chứa oxy, thường được tìm thấy trong nhiều loại cây dược liệu, chiếm tỷ lệ hơn 71%.
Ngoài ra, khi thử nghiệm khả năng chống oxy hóa, tức là khả năng bảo vệ tế bào khỏi tác hại của các gốc tự do, tinh dầu có hiệu quả khá tốt. Kết quả đo lường cho thấy chỉ cần một lượng nhỏ tinh dầu đã có thể trung hòa đáng kể các gốc tự do, cho thấy tiềm năng sử dụng trong chăm sóc sức khỏe và làm đẹp.
Dù không cao bằng acid ascorbic, chất chuẩn trong thử nghiệm, kết quả này vẫn chứng minh tinh dầu bách xanh có hoạt tính sinh học đáng chú ý, mở ra tiềm năng ứng dụng trong dược phẩm và mỹ phẩm tự nhiên.
Kết quả phân tích cũng chỉ ra rằng thành phần hóa học của tinh dầu bách xanh tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt có sự khác biệt so với các nghiên cứu thực hiện ở Đài Loan (Trung Quốc) hay Trung Quốc.
Điều này cho thấy tác động rõ nét của điều kiện sinh thái địa phương đối với chất lượng hoạt chất của cây dược liệu.
Bên cạnh tiềm năng ứng dụng, nghiên cứu còn góp phần làm rõ giá trị khoa học và bảo tồn của loài bách xanh tại khu vực miền tây Nghệ An. Việc bảo vệ, phát triển và nghiên cứu tiếp theo về loài cây này không chỉ góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm mà còn hướng tới khai thác hiệu quả, bền vững các sản phẩm từ rừng.
Tinh dầu bách xanh Pù Hoạt là một trong những minh chứng cho tiềm năng khoa học còn ẩn giấu trong các khu rừng đặc dụng của Việt Nam.
Việc tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng các nguồn tài nguyên bản địa như thế này sẽ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xanh và gìn giữ di sản thiên nhiên quý giá cho thế hệ tương lai.
