Trong cuộc đua hàng không quân sự toàn cầu, các cường quốc phương Tây luôn trung thành với tư duy tối giản hóa buồng lái trên các dòng tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm, nơi một phi công duy nhất sẽ đảm nhận mọi nhiệm vụ dưới sự trợ giúp của máy tính.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của tiêm kích J-20S, biến thể hai chỗ ngồi độc nhất vô nhị từ dòng J-20 của Trung Quốc, đã chính thức phá vỡ quy luật này.
Giới chuyên gia quân sự quốc tế nhanh chóng nhận ra rằng đây không phải là một phiên bản huấn luyện thông thường, mà là một bước nhảy vọt có chủ đích nhằm giải quyết bài toán quá tải thông tin trên chiến trường số hóa.
Bằng cách đưa phi công thứ hai trở lại buồng lái, Trung Quốc đã tạo ra một sự phân vai hoàn hảo khi phi công phía trước tập trung tối đa vào việc điều khiển máy bay, cơ động né tránh vũ khí đối phương, còn sĩ quan tác chiến ngồi sau sẽ đóng vai trò một bộ não chỉ huy, điều phối toàn bộ lưới lửa xung quanh.
Theo twz.com, tiêm kích J-20S là biến thể hai chỗ ngồi của tiêm kích tàng hình J-20 Mighty Dragon do Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Thành Đô (Chengdu) phát triển.
Đây là chiếc tiêm kích tàng hình thế hệ 5 hai chỗ ngồi đầu tiên trên thế giới được công khai và đang tiến gần đến trạng thái hoạt động thực chiến trong Không quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAAF).
Sự xuất hiện của ghế thứ hai không chỉ phục vụ huấn luyện mà chủ yếu biến máy bay thành “bộ não chiến trường” trên không.
Theo news.usni.org, thân trước của tiêm kích J-20S được thiết kế lại hoàn toàn với buồng lái tandem (người trước, người sau) mở rộng, mui cabin dài hơn và đuôi đứng lớn hơn để duy trì ổn định khí động học.
Phiên bản mới nhất còn được trang bị radar AESA cải tiến (có thể sử dụng công nghệ bán dẫn GaN - Gallium Nitride cho công suất cao hơn, khả năng chống nhiễu tốt hơn), hệ thống quang điện tử EOTS dưới mũi giống F-35 với khả năng quét 360 độ và lớp sơn hấp thụ radar mới.
Những thay đổi này giúp duy trì đặc tính tàng hình mạnh ở mặt trước trong khi tăng đáng kể khả năng nhận thức tình huống.
Theo twz.com, phi công phía sau đóng vai trò sĩ quan hệ thống nhiệm vụ (MSO - Mission Systems Officer) hoặc sĩ quan chịu trách nhiệm giám sát toàn bộ bức tranh chiến trường (battle manager).
Người này chịu trách nhiệm quản lý sensor fusion, điều khiển drone loyal wingman (như GJ-11 Sharp Sword hoặc FH-97A), thực hiện tác chiến điện tử, gây nhiễu, lập kế hoạch tấn công thời gian thực và chỉ huy nhóm.
Nhờ đó, phi công chính có thể tập trung hoàn toàn vào lái máy bay và không chiến, giảm tải nhận thức đáng kể trong môi trường chiến tranh hiện đại đầy thông tin và mối đe dọa.
Theo eng.chinamil.com.cn, về động lực, tiêm kích J-20S ban đầu sử dụng động cơ WS-10C nội địa và đang chuyển sang WS-15 mạnh mẽ hơn.
WS-15 cung cấp lực đẩy lớn (ước tính 160-180 kN với afterburner), cho phép bay siêu âm mà không cần đốt sau (supercruise), tăng tốc độ tối đa lên khoảng Mach 2.0-2.55, cải thiện bán kính chiến đấu và khả năng mang tải.
Máy bay duy trì thiết kế cánh delta kết hợp cánh mũi (canard), mang lại khả năng cơ động tốt ở tốc độ cao lẫn thấp, dù ưu tiên tàng hình và tầm xa hơn là siêu cơ động.
Theo 19fortyfive.com, tiêm kích J-20S sở hữu khoang vũ khí nội bộ lớn, có thể mang nhiều tên lửa không đối không tầm xa PL-15 (tầm bắn trên 200 km), PL-10 tầm gần, cùng bom dẫn đường chính xác và vũ khí tấn công mặt đất/biển.
Khả năng tấn công chính xác mục tiêu hải quân là một trong những nâng cấp nổi bật được nhấn mạnh gần đây. Hệ thống tác chiến điện tử (EW) tiên tiến hỗ trợ gây nhiễu tinh vi, tự vệ và phối hợp tấn công SEAD/DEAD (suppression/destruction of enemy air defenses).
Theo news.usni.org, điểm mạnh lớn nhất của tiêm kích J-20S nằm ở khái niệm MUM-T (Manned-Unmanned Teaming là khái niệm tác chiến hiệp đồng, trong đó các phương tiện có người lái như máy bay chiến đấu, trực thăng, tàu chiến kết nối và phối hợp chặt chẽ với các phương tiện không người lái như UAV, drone, robot, tàu tự hành để thực hiện nhiệm vụ). Một chiếc tiêm kích J-20S có thể chỉ huy nhiều drone tàng hình, tạo ra sức mạnh số lượng mà không tăng rủi ro cho phi công.
Drone đóng vai trò trinh sát, mồi nhử, tấn công hoặc mang vũ khí bổ sung, trong khi tiêm kích J-20S ở vị trí an toàn hơn thực hiện chỉ huy và ra quyết định.
Điều này biến máy bay thành nút chỉ huy chiến thuật (tactical C2), nâng cao đáng kể hiệu quả của toàn bộ mạng lưới không quân.
Theo 19fortyfive.com, so với các tiêm kích thế hệ 5 một chỗ ngồi như F-22 hay F-35, tiêm kích J-20S mang lại lợi thế về khả năng quản lý phức tạp và dẫn dắt lực lượng không người lái ngay từ buồng lái (cockpit).
Tuy nhiên, việc thêm ghế thứ hai có thể làm giảm nhẹ tầm bay do tăng trọng lượng và kéo dài thân máy bay. Trung Quốc bù đắp bằng động cơ mạnh hơn và tối ưu hóa thiết kế.
Tiêm kích J-20S thể hiện rõ chiến lược của Trung Quốc: không chỉ theo đuổi số lượng J-20 (hiện đã vượt 300 chiếc và sản xuất mạnh) mà còn dẫn đầu xu hướng chiến tranh mạng lưới, nơi con người ngày càng đóng vai trò “chỉ huy” thay vì trực tiếp thao tác mọi hệ thống.
Với khả năng đa nhiệm vụ - không chiến tầm xa, tấn công chính xác, tác chiến điện tử và chỉ huy drone, tiêm kích J-20S đang định hình lại cách PLAAF tiến hành các chiến dịch trong khu vực Tây Thái Bình Dương.
Theo globaltimes.cn, đây là bước tiến quan trọng hướng tới thế hệ 5.5 hoặc 6, nơi ranh giới giữa máy bay có người lái và không người lái ngày càng mờ nhạt. Trong tương lai, tiêm kích J-20S có thể trở thành yếu tố then chốt trong chiến lược chống tiếp cận (A2/AD) của Trung Quốc.
(Theo globaltimes.cn, 19fortyfive.com, news.usni.org, eng.chinamil.com.cn, twz.com)
