Bất chấp làn sóng cắt giảm trợ cấp từ các chính phủ, cuộc xung đột leo thang tại Trung Đông đã vô tình kích hoạt một làn sóng bùng nổ doanh số xe điện (EV) trên diện rộng. Giá nhiên liệu tăng phi mã đang đẩy người tiêu dùng toàn cầu quay trở lại với giải pháp di chuyển có chi phí vận hành tối ưu hơn.
Theo dữ liệu mới nhất từ S&P Global Mobility, doanh số bán xe điện tại 37 quốc gia đã chạm mức cao kỷ lục trong giai đoạn tháng Ba hoặc tháng Tư vừa qua.
Trước đó, thị trường EV từng rơi vào chu kỳ suy thoái tại nhiều khu vực khi các gói ưu đãi mua hàng bị rút thu hẹp. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại đã thay đổi hoàn toàn cục diện, biến EV thành thỏi nam châm thu hút người tiêu dùng. Bước ngoặt này tái khẳng định một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc: động lực phổ biến xe điện đang chuyển dịch từ “áp lực pháp lý và trợ cấp chính phủ” sang “nhu cầu thực tế của thị trường”.
Trong số 150 quốc gia được ghi nhận dữ liệu, có 28 nước, bao gồm các thị trường lớn như Úc và Vương quốc Anh, đã thiết lập kỷ lục doanh số EV theo tháng cao nhất lịch sử vào tháng Ba. Bước sang tháng Tư, có thêm 9 quốc gia khác, trong đó có Brazil và Philippines, tiếp tục ghi nhận các cột mốc đỉnh vị trí mới.
Lội ngược dòng
Tính chung trong cả hai tháng Ba và tháng Tư, doanh số xe điện tại 91% số quốc gia được khảo sát đều vượt trội so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là lần đầu tiên kể từ tháng 4/2023, thị trường chứng kiến tỷ lệ hơn 90% số quốc gia cùng đồng loạt tăng trưởng dương.
Riêng tại Hàn Quốc, quốc gia phụ thuộc nặng nề vào nguồn dầu mỏ Trung Đông này ghi nhận doanh số EV trong hai tháng Ba và Bốn cộng dồn tăng vọt 140% so với cùng kỳ, vượt ngưỡng 80.000 chiếc. Tỷ lệ phổ biến xe điện tại đây tăng thêm 14 điểm phần trăm, chạm mốc 26%.
Khu vực Đông Nam Á chứng kiến mức tăng trưởng 40%, đạt sản lượng 90.000 xe, giúp EV chiếm lĩnh 16% thị phần toàn thị trường ô tô khu vực, trong khi thị trường EV tại EU bật tăng trở lại đầy ấn tượng với mức tăng 40%.
Ở chiều ngược lại, hai thị trường tiêu thụ ô tô lớn nhất thế giới là Trung Quốc và Mỹ lại kéo lùi đà tăng trưởng chung do các rào cản chính sách. Tại Trung Quốc, doanh số xe điện giảm 8% xuống còn 1,33 triệu chiếc, nguyên nhân trực tiếp từ việc chính phủ cắt giảm chính sách ưu đãi thuế mua hàng áp dụng từ tháng Giêng. Dù vậy, thị phần của EV tại quốc gia này vẫn nhích tăng 5 điểm, chiếm 42% tổng lượng xe bán ra nhờ đợt sụt giảm chung của toàn bộ nhu cầu thị trường ô tô.
Tại Mỹ, tình hình thậm chí còn ảm đạm hơn khi doanh số EV lao dốc tới 20% sau quyết định chấm dứt hoàn toàn các khoản trợ cấp tài chính vào tháng Chín năm ngoái.
Sự sa sút tại hai túi tiền lớn này đã kìm hãm tốc độ tăng trưởng toàn cầu ở mức khiêm tốn 8%. Tuy nhiên, nếu tách biệt hai thị trường này, doanh số EV tại 148 quốc gia còn lại đã bùng nổ mạnh mẽ với mức tăng 50%, đẩy tỷ lệ phổ biến xe điện tại các khu vực này đạt mức kỷ lục 12%. Thống kê cho thấy, tỷ trọng xe điện trong doanh số xe mới đã vượt ngưỡng 10% tại 38 quốc gia, trong đó có 28 nước vượt qua cột mốc 16% - mức được giới chuyên gia coi là điểm uốn (turning point) cho sự bùng nổ đại trà.
Riêng tại Nhật Bản, nơi giá xăng dầu đang được chính phủ ghìm cương bằng các khoản trợ cấp mạnh tay, doanh số xe điện trong giai đoạn tháng Ba - Tư vẫn tăng 50% nhờ hiệu ứng từ chính sách cập nhật trợ cấp EV. Tuy nhiên, thị phần xe điện tại quốc gia Đông Á này vẫn dậm chân tại chỗ ở mức khiêm tốn 2%.
Hiệu ứng từ cuộc khủng hoảng năng lượng
Trong báo cáo công bố ngày 20/5, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định rằng các phản ứng đối với cuộc khủng hoảng năng lượng lần này sẽ định hình lại cấu trúc thị trường ô tô toàn cầu trong nhiều năm tới.
Lịch sử từng chứng kiến cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970 đã bóp nghẹt phân khúc xe cỡ lớn ngốn nhiên liệu, tạo tiền đề cho kỷ nguyên thống trị toàn cầu của các dòng xe cỡ nhỏ tiết kiệm nhiên liệu đến từ Nhật Bản. Giờ đây, cuộc xung đột tại Iran có thể tạo ra một cú hích tương tự cho xe điện. Ngay cả khi căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt, thói quen tiêu dùng đã thay đổi; một khi người dân xuống tiền mua và trực tiếp trải nghiệm những lợi ích kinh tế của EV, họ sẽ không quay lại với xe xăng.
Nắm bắt thời cơ này, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang gia tăng mạnh mẽ tầm ảnh hưởng trên bản đồ thế giới. Theo số liệu từ hiệp hội công nghiệp Trung Quốc, lượng xe xuất khẩu của nước này trong tháng Tư đã tăng 70% lên mức 900.000 chiếc. Trong đó, xuất khẩu xe năng lượng mới (NEV, bao gồm xe điện thuần túy và xe hybrid cắm điện) tăng hơn gấp đôi, đạt 430.000 chiếc, chiếm gần một nửa tổng sản lượng xuất khẩu.
Báo cáo của IEA cũng chỉ ra một thực tế đáng chú ý: Trong năm 2025, có tới 55% lượng xe điện và xe hybrid bán ra tại các thị trường nằm ngoài Mỹ, Châu Âu và Trung Quốc là hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Tại Đông Nam Á, khu vực vốn phụ thuộc sâu sắc vào nguồn dầu thô Trung Đông, những mẫu xe điện giá rẻ của Trung Quốc đã bắt đầu chiến dịch giành giật thị phần trực tiếp từ tay các thương hiệu xe xăng truyền thống của Nhật Bản.
Theo: Nikkei, CNBC
