Năm 2022, Rishabh Mishra gia nhập ngôi trường đại học kỹ thuật hàng đầu ở Jabalpur, Ấn Độ với ước mơ học tốt khoa học máy tính, nâng trình viết mã và một ngày nào đó đặt chân đến Thung lũng Silicon.
Ba năm sau, Mishra phải đối mặt với một thực tế đáng sợ.
Trí tuệ nhân tạo đã xóa sổ những vị trí cấp thấp trong ngành công nghệ mà Mishra và các bạn cùng lớp trông cậy. Trong số 400 bạn cùng lớp tại Viện Công nghệ Thông tin, Thiết kế và Sản xuất Ấn Độ, chưa đến 25% có việc làm. Khóa học của anh kết thúc vào tháng 5 năm 2026, và bầu không khí hoảng loạn bao trùm cả trường.
“Tình hình ngoài kia thực sự tồi tệ,” Mishra nói với Rest of World. “Mọi người đều rất hoảng loạn — ngay cả những sinh viên năm cuối của chúng tôi. Khi chương trình học gần kết thúc, nỗi lo lắng càng dâng cao”.
Một số bạn cùng lớp của Mishra đang cân nhắc lựa chọn học lên cao hơn trước khi bước vào thị trường lao động. “Nhưng sau một năm, nếu bạn quay lại thị trường lao động, tấm bằng của bạn càng trở nên vô nghĩa,” anh nói.
Sinh viên các trường kỹ thuật ở Ấn Độ, Trung Quốc, Dubai và Kenya đang đối mặt với thảm họa việc làm khi trí tuệ nhân tạo thay thế con người trong các vị trí cấp thấp. Những công việc từng được giao cho sinh viên mới tốt nghiệp, như gỡ lỗi, kiểm thử và bảo trì phần mềm định kỳ, giờ đây đang ngày càng được tự động hóa.
Theo báo cáo của SignalFire, một công ty đầu tư mạo hiểm có trụ sở tại San Francisco, trong ba năm qua, số lượng sinh viên mới tốt nghiệp được các công ty công nghệ lớn trên toàn cầu tuyển dụng đã giảm hơn 50%. Mặc dù việc tuyển dụng đã phục hồi nhẹ vào năm 2024, nhưng chỉ có 7% nhân viên mới được tuyển dụng là sinh viên mới tốt nghiệp. Có tới 37% quản lý cho biết họ muốn sử dụng AI hơn là tuyển dụng nhân viên thuộc thế hệ Z.
“Do nhu cầu về các vị trí cấp thấp giảm, ngay cả những kỹ sư tốt nghiệp có bằng cấp cao cũng đang gặp khó khăn trong việc gia nhập ngành công nghệ, đặc biệt là tại các công ty công nghệ lớn”, báo cáo cho biết.
Theo báo cáo của công ty tư vấn EY hồi tháng trước, các công ty dịch vụ CNTT của Ấn Độ đã giảm 20%-25% số lượng vị trí cấp thấp nhờ tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Các nền tảng tìm việc như LinkedIn, Indeed và Eures ghi nhận mức giảm 35% số lượng vị trí công nghệ cấp thấp tại các quốc gia lớn thuộc EU trong năm 2024.
Báo cáo tương lai việc làm năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cảnh báo rằng 40% nhà tuyển dụng dự kiến sẽ cắt giảm nhân sự ở những nơi mà trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tự động hóa các nhiệm vụ.
“Cách đây 5 năm, thực sự có một cuộc chiến khốc liệt để giành giật các lập trình viên và nhà phát triển. Đã có sự cạnh tranh gay gắt để tuyển dụng và 90% số người được tuyển là cho các vị trí kỹ thuật có sẵn, hoặc các vị trí sử dụng các sản phẩm công nghệ có sẵn thay vì yêu cầu phát triển nội bộ, theo Vahid Haghzare, giám đốc tại công ty tuyển dụng CNTT Silicon Valley Associates Recruitment ở Dubai .
Kể từ khi trí tuệ nhân tạo (AI) nổi lên, “tỷ lệ này đã giảm mạnh”, ông nói. “Tôi thậm chí không nghĩ nó đạt đến 5%. Nó gần như biến mất hoàn toàn.”
Mặc dù những công việc lương cao tại Apple, Microsoft, Amazon và Meta hiếm khi chạm đến tay sinh viên trong thời gian gần đây, các công ty tuyển dụng sinh viên kỹ thuật mới tốt nghiệp hy vọng có thể thực hiện “các trách nhiệm bổ sung”, chẳng hạn như quản lý dự án hoặc dẫn dắt đội ngũ bán hàng.
“Họ phải tiếp xúc trực tiếp với khách hàng, giao tiếp với khách hàng và thậm chí có thể phải bán hàng”, Haghzare nói.
Một số sinh viên kỹ thuật đã điều chỉnh lại tham vọng của mình để đáp ứng yêu cầu đó từ các nhà tuyển dụng. Nishant Kaushik, người từng học khoa học máy tính tại một trường đại học danh tiếng khác ở miền đông Ấn Độ, đã quyết định tìm kiếm các vị trí trong lĩnh vực bán hàng hoặc tiếp thị.
Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo khiến bằng kỹ sư trở nên ít phù hợp hơn: Nhu cầu của thị trường lao động hiện nay khác với những gì được giảng dạy ở các trường đại học.
Khi Rita Sande Lukale đăng ký vào chương trình kỹ thuật điện tử tại Đại học Kỹ thuật Kenya năm 2021, cô hy vọng sẽ tìm được một vị trí trong lĩnh vực kiến trúc hệ thống sau khi tốt nghiệp. Tuy nhiên, trong vài năm qua, những vị trí như vậy dần biến mất.
Lukale chia sẻ với Rest of World rằng các công việc cấp đầu vào như xử lý ghi dữ liệu, chẩn đoán hệ thống hoặc viết mã đã được thay thế bằng AI. Giờ đây, sinh viên mới tốt nghiệp phải có kỹ năng cấp cao hơn, cần thiết để hiểu các thuật toán và sử dụng phán đoán kỹ thuật để khắc phục sự cố cho các hệ thống phức tạp và tự động hóa”, cô nói.
Mặc dù không coi AI là kẻ hủy diệt việc làm, Lukale cho biết nó đã thay đổi căn bản loại kỹ sư mà các công ty cần tuyển dụng. Cô cảm thấy mình cần phải thích nghi và học hỏi thêm để có được việc làm.
Liam Fallon, người đứng đầu bộ phận sản phẩm tại GoodSpace AI, một công ty tuyển dụng ứng dụng AI, chia sẻ với Rest of World rằng sinh viên mới tốt nghiệp không chỉ được kỳ vọng hiểu và sử dụng hiệu quả các công cụ mới nhất mà còn được yêu cầu tăng năng suất lên 70% vì họ đang sử dụng AI .
Kết quả là, sinh viên phải đối mặt với một ngành công nghiệp thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi họ phải tự nâng cao kỹ năng bên ngoài chương trình giảng dạy. Các chuyên gia tin rằng các trường đại học không thể điều chỉnh phương thức học thuật đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu của ngành công nghiệp do AI thúc đẩy.
“Hệ thống hiện tại, nơi sinh viên dành ba đến năm năm để học khoa học máy tính rồi mới tìm việc, là không bền vững”, Haghzare nói. “Sinh viên đang rơi vào tình trạng bế tắc, và họ không biết làm thế nào để thoát ra”.
Theo: Rest of World, Reuters
