Ngày 10/4, Tổng thống Donald Trump dành những lời có cánh cho Palantir trên mạng xã hội Truth Social. Theo người đứng đầu nước Mỹ, công ty phần mềm này "đã chứng minh được năng lực và trang thiết bị tác chiến tuyệt vời. Cứ hỏi kẻ thù của chúng ta thì biết".
Sự tán dương từ tổng thống đánh dấu bước ngoặt khi trí tuệ nhân tạo (AI) dần chuyển từ việc hỗ trợ công việc văn phòng sang trung tâm của chiến tranh. Cuộc chiến tại Iran có thể là ví dụ quy mô lớn đầu tiên trên thế giới về việc AI điều hành trực tiếp các hoạt động quân sự thời gian thực. Ở trung tâm của chiến dịch là Palantir.
Trước khi bom trút xuống Tehran vào ngày 28/2, theo chỉ đạo của Lầu Năm Góc, phần mềm Maven của Palantir đã sàng lọc kho hình ảnh vệ tinh và video do máy bay không người lái (drone) thu thập khổng lồ để chuẩn bị hơn 1.000 lựa chọn tấn công cho các chỉ huy Mỹ.
Những quyết định vốn tiêu tốn nhiều ngày của các nhà phân tích đã được rút gọn xuống vài phút. Các cuộc không kích vẫn do con người thực hiện nhưng Maven đã gánh vác phần việc nặng nhọc nhất.
Cốt lõi của hoạt động này là Maven Smart System, chạy trên nền tảng AI Claude do Anthropic phát triển. Dù Claude từng được dùng trong công tác chống khủng bố và vụ bắt cóc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, tờ Washington Post cho biết đây là "lần đầu tiên nó được sử dụng trong các chiến dịch quân sự lớn".
Maven hoạt động như thế nào?
Maven Smart System là công nghệ chỉ huy và kiểm soát, xuất phát từ chương trình Scarlet Dragon năm 2017 của Lầu Năm Góc, do Quân đoàn Không nhảy dù số 18 của Lục quân Mỹ khởi xướng. Mục tiêu là tạo ra mạng lưới thống nhất tích hợp AI, tập hợp luồng tình báo từ mọi nhánh: Lục quân, Hải quân, Không quân và Lực lượng Không gian.
Trên thực tế, Maven nhận dạng, theo dõi và phân loại các vật thể trên chiến trường như phương tiện, vũ khí hay tòa nhà, giúp giảm mạnh thời gian xác định mục tiêu từ vài giờ xuống dưới một phút. Hệ thống trích xuất dữ liệu từ máy bay không người lái, cảm biến vệ tinh và nhiều nguồn khác.
Ngoài ra, Maven còn hỗ trợ dự đoán hậu cần, giúp chỉ huy dự báo nơi cần tiếp tế trước khi xảy ra thiếu hụt, đồng thời hỗ trợ quyết định về cách thức và thời điểm triển khai hỏa lực.
Anthropic và Palantir hợp tác vào tháng 11/2025 để tích hợp Claude vào Maven. Vai trò của Claude là diễn giải dữ liệu. Thay vì chỉ dán nhãn vật thể hoặc vị trí, hệ thống có thể bối cảnh hóa thông tin, đối chiếu với các mô hình lịch sử và trình bày cho chỉ huy những đánh giá sâu sắc hơn.
Tuy nhiên, Lầu Năm Góc tháng 2 thông báo dự định loại bỏ Claude khỏi hệ thống Maven sau khi Anthropic từ chối cho phép sử dụng AI của họ trong vũ khí tự động hoặc ứng dụng giám sát. Palantir khẳng định họ có thể tìm các giải pháp thay thế.
'Chảo lửa' Trung Đông rung chuyển khi Mỹ - Iran đánh thẳng vào tử huyệt của nhau
Tháng trước, truyền thông đưa tin Lầu Năm Góc đã chính thức công nhận Maven là một chương trình chính thức được cấp ngân sách, báo hiệu sự thâm nhập dài hạn trong toàn quân đội Mỹ.
Việc sử dụng AI trong chiến dịch tại Iran đang vấp phải nhiều hoài nghi. Giới phân tích cảnh báo các công cụ như Maven để lại quá ít thời gian cho việc xác minh tính chính xác, làm tăng rủi ro tấn công nhầm mục tiêu. Nếu AI sai sót, con người có thể không đủ thời gian hoặc thông tin để sửa chữa.
Tại Quốc hội Mỹ, các nghị sĩ đảng Dân chủ đã kêu gọi giám sát chặt chẽ nền tảng AI. Làn sóng phản đối dâng cao sau báo cáo về vụ Mỹ không kích một ngôi trường ở thị trấn Minab, khiến giới chức Iran cho biết 168 người thiệt mạng ngay ngày đầu cuộc chiến. Lầu Năm Góc đối mặt với chất vấn về việc liệu AI có được dùng để xác định mục tiêu này hay không.
Louis Mosley, Giám đốc khu vực Anh và châu Âu của Palantir, thừa nhận Maven là "công cụ trọng yếu" trong cuộc chiến Iran, nhưng khẳng định trách nhiệm sử dụng kết quả phải thuộc về quân đội. "Luôn có con người đưa ra quyết định cuối cùng", ông trả lời báo chí.
(Theo NDTV)
