Nhưng diễn biến mới nhất lại đang cho thấy một chiều ngược lại: Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, khoảng đêm 8/3 đến ngày 10/3, một đợt không khí lạnh sẽ tràn xuống các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, kèm mưa rào, trời chuyển rét về đêm và sáng sớm. Trong bối cảnh Hà Nội vừa bị chỉ ra có tới 110 điểm nóng phát thải, sự trở lại của kiểu thời tiết lạnh, ẩm và khuếch tán kém đang làm dấy lên lo ngại rằng ô nhiễm không khí có thể nhanh chóng chạm ngưỡng xấu trở lại, thậm chí bước vào một nhịp bùng phát mới.
Thoạt nghe, "rét muộn sau Tết" có thể chỉ giống một nhịp thời tiết thất thường thường thấy ở miền Bắc. Nhưng với Hà Nội, đây không chỉ là câu chuyện mặc thêm áo khoác hay ra đường sớm phải đeo khăn. Bởi khi nhiệt độ hạ xuống, trời nhiều mây, độ ẩm cao, ít gió hoặc xuất hiện các điều kiện bất lợi cho khuếch tán, bụi mịn và khí thải dễ bị giữ lại gần mặt đất hơn. Nói cách khác, bầu không khí vốn đã chịu áp lực từ phát thải đô thị có thể trở nên "nặng" hơn chỉ sau một đêm đổi thời tiết. Những gì diễn ra trong mùa đông 2025-2026 cho thấy đây không phải nỗi lo xa: Chất lượng không khí Hà Nội đã nhiều lần rơi vào mức rất xấu, thậm chí có lúc AQI vượt 200.
Bảng chỉ số AQI tháng 3/2026 cho thấy nhiều khu vực ở mức đỏ và tím – mức cảnh báo nguy hại cho sức khỏe.
Điều khiến nỗi lo lần này trở nên rõ ràng hơn là Hà Nội không đi vào đợt lạnh mới với một mặt bằng phát thải thấp. Theo dữ liệu được Cục Viễn thám quốc gia công bố sau bốn tháng giám sát bằng vệ tinh, drone và khảo sát thực địa, thành phố đã được xác định có 110 điểm nóng gây ô nhiễm không khí. Trong đó có 14 làng nghề, 68 công trình xây dựng quy mô lớn trong phạm vi từ vành đai 4 trở vào trung tâm, cùng gần 30 khu vực đốt rơm rạ tồn tại ở các địa bàn ven đô. Đây là một bức tranh đủ để thấy rằng nền phát thải ở Hà Nội hiện nay không hề mỏng, mà ngược lại đang dàn trải trên nhiều nguồn rất khác nhau.
Nếu nhìn theo logic đô thị, tổ hợp này đặc biệt đáng ngại. Bởi ô nhiễm không khí không chỉ bùng lên vì một nguyên nhân đơn lẻ. Nó thường trở nên nghiêm trọng khi hai yếu tố cùng xuất hiện: một bên là nguồn thải liên tục từ giao thông, xây dựng, sản xuất thủ công, đốt ngoài trời; bên còn lại là điều kiện thời tiết không thuận lợi cho phát tán. Khi thành phố đã có sẵn hàng chục công trình lớn đang thi công, nhiều làng nghề vẫn hoạt động và các điểm đốt ngoài trời chưa được kiểm soát triệt để, thì bất kỳ đợt thời tiết lạnh, ẩm, ít gió nào cũng có thể trở thành "chất xúc tác" khiến chất lượng không khí xấu đi nhanh hơn dự đoán.
Bãi rác lộ thiên bị đốt tại khu vực đường vành đai 3. Ảnh: Hoàng Hiền.
Trong bối cảnh các nguồn phát thải vẫn hiện diện dày đặc, thời tiết lạnh quay lại đồng nghĩa với nguy cơ bụi mịn tiếp tục bị "ghim" lại trong tầng không khí thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến hít thở hằng ngày. Với một đô thị hàng triệu dân, đó không còn là câu chuyện môi trường xa vời, mà là biến số chạm thẳng vào đời sống thường nhật: từ việc mở cửa sổ buổi sáng, đưa trẻ đi học, tập thể dục ngoài trời cho đến cảm giác cay mắt, khô họng, khó chịu khi di chuyển giờ cao điểm.
Một tín hiệu cho thấy bức tranh này không thể xem nhẹ là chất lượng không khí Hà Nội đến nay vẫn chưa thực sự ổn định. Dữ liệu quan trắc gần đây cho thấy nhiều thời điểm AQI ở mức kém, thậm chí rất xấu, đồng nghĩa nhóm người nhạy cảm đã có thể chịu ảnh hưởng rõ rệt. Điều đó cho thấy Hà Nội vẫn đang ở trạng thái dễ tổn thương trước các biến động thời tiết. Chỉ cần thêm một đợt không khí lạnh xuất hiện đúng thời điểm, sự cải thiện ngắn hạn sau vài ngày nắng ráo hoàn toàn có thể nhanh chóng bị xóa nhòa.
Đáng chú ý, đợt không khí lạnh này xuất hiện trong tháng 3 , thời điểm nhiều người thường nghĩ mùa ô nhiễm nặng đã qua. Chính tâm lý chủ quan ấy dễ khiến rủi ro bị xem nhẹ. Trong khi đó, mưa phùn, sương mù, độ ẩm cao và nền nhiệt thấp lại là những yếu tố khiến không khí đô thị thêm bí bách, bụi mịn khó khuếch tán hơn.
Nhìn rộng hơn, ô nhiễm không khí ở Hà Nội không còn là hiện tượng nhất thời, mà là hệ quả tích tụ từ đô thị hóa, xây dựng, sản xuất ven đô và quản lý phát thải chưa đồng đều. Khi nền phát thải chưa giảm đủ mạnh, chỉ một biến động thời tiết cũng có thể khiến chất lượng không khí xấu đi nhanh chóng. Và khi 110 điểm nóng đã được xác định, cảnh báo lần này rõ ràng không còn mang tính cảm tính.
