Theo nhận định từ công ty tư vấn ABeam Consulting (Nhật Bản), Việt Nam đã trở thành một mắt xích không thể thay thế đối với nền kinh tế xứ sở hoa anh đào. Tuy nhiên, quốc gia Đông Nam Á này đang phải đối mặt với những mối đe dọa dài hạn từ trí tuệ nhân tạo (AI) và chi phí gia tăng.
“Xã hội Nhật Bản không thể vận hành nếu thiếu người Việt”
Trong bài phỏng vấn với Nikkei Asia, ông Ryohei Oda, Tổng Giám đốc ABeam Consulting Việt Nam, khẳng định: “Nếu không có người Việt Nam, xã hội Nhật Bản sẽ không còn vận hành được nữa”. Ông nhấn mạnh vai trò kép của Việt Nam: vừa là nguồn cung lao động trọng yếu tại Nhật, vừa là điểm đến hàng đầu cho các hoạt động thuê ngoài (outsourcing).
Khi các doanh nghiệp Nhật Bản tìm kiếm giải pháp sản xuất và dịch vụ tại nước ngoài, Việt Nam luôn là lựa chọn ưu tiên. Dù Ấn Độ và Philippines có ngành dịch vụ hậu cần (back-office) phát triển hơn, nhưng lực lượng lao động Việt Nam lại sở hữu lợi thế vượt trội về kỹ năng ngôn ngữ tiếng Nhật - một yếu tố then chốt giúp quốc gia này chiếm trọn lòng tin của các khách hàng khó tính.
Ông Ryohei Oda, Tổng Giám đốc ABeam Consulting Việt Nam
Cảnh báo về sự tự mãn và làn sóng tự động hóa
Tuy nhiên, ông Oda cũng đưa ra lời cảnh báo rằng Việt Nam không nên ngủ quên trên chiến thắng. Dù đang được hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc, nhưng điều này sẽ không kéo dài mãi mãi. Khi chi phí nhân công tăng lên, các đối thủ như Campuchia hay Bangladesh đang nổi lên như những lựa chọn thay thế đầy sức cạnh tranh.
Thậm chí, một số công ty đang thực hiện xu hướng ngược lại. Ông Oda dẫn chứng trường hợp một khách hàng công nghệ Nhật Bản đã đóng cửa nhà máy tại nước ngoài để đưa sản xuất về lại chính quốc, sử dụng robot thay thế con người nhằm tối ưu hóa chi phí. Với sự tiến bộ của tự động hóa, ông dự báo sẽ có thêm nhiều nhà máy tại Việt Nam phải đóng cửa trong vòng 10 đến 20 năm tới.
Mặc dù tác động của AI tại Việt Nam có thể diễn ra chậm hơn các nước phát triển nhờ lợi thế lương thấp (làm giảm động lực tự động hóa của doanh nghiệp), nhưng về dài hạn, rủi ro vẫn là rất lớn.
Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), khoảng 11,5 triệu việc làm tại Việt Nam có thể bị ảnh hưởng bởi các công cụ AI tạo sinh (như ChatGPT), đặc biệt là trong các lĩnh vực hành chính, bán lẻ và tài chính. Các ngành thâm dụng lao động như may mặc và điện tử nằm trong vùng nguy hiểm do quy mô nhân lực quá lớn.
Một lỗ hổng lớn khác chính là năng suất lao động thấp. Nghiên cứu của IMF năm 2025 chỉ ra rằng năng suất tại Việt Nam đã sụt giảm trong giai đoạn 2015–2022 do sự lệch pha về kỹ năng, khoảng cách công nghệ và bộ máy hành chính cồng kềnh.
Ông Oda nhấn mạnh những khó khăn về hành chính, đặc biệt là trong việc cấp thị thực (visa) và giấy phép lao động, đang gây áp lực lớn cho doanh nghiệp ngoại:
“Dưới góc độ đầu tư nước ngoài, thách thức luôn nằm ở vấn đề visa và giấy phép lao động. Sự chậm trễ trong khâu phê duyệt có thể làm đình trệ cả một dự án lớn trong nhiều tháng”.
Được biết, số lượng người Việt cư trú tại Nhật Bản đã tăng hơn 16 lần kể từ năm 2010, nhờ vào các chương trình thực tập sinh và lao động kỹ năng. Đi kèm với đó là những thách thức mới về sự hòa nhập xã hội và tình trạng tội phạm từ một bộ phận nhỏ.
Theo: Nikkei
