Những cư dân cuối cùng ở lại cư xá hơn 50 năm tuổi tại TP.HCM: "Lúc về đây cô mới 13 tuổi, giờ 64 tuổi rồi"

Những cánh cửa khép lại

Những dãy hành lang tại cư xá Thanh Đa, phường Bình Quới, TP.HCM, từng là không gian quen thuộc của hàng nghìn gia đình suốt nhiều thập niên. Nhưng những ngày này, cảnh tượng ở đây đã thay đổi rõ rệt.

Đa phần các hộ dân đã dọn đi từ đầu tháng 9. Nhiều cánh cửa đóng kín, trước nhà còn dán thông báo hoặc được niêm phong để chờ hoàn tất việc bàn giao mặt bằng.

Tại các lô 1, 2, 8, 9, 10 và 11, phần lớn cư dân đã chuyển đi từ khoảng tháng 5, tháng 6. Càng lên những tầng cao, không gian càng vắng. Những hành lang dài hun hút, thiếu ánh sáng, chỉ còn một vài người đi lại. Đồ đạc của những gia đình chưa hoàn tất việc chuyển đi vẫn chất trước cửa.

Có những căn hộ đã hoàn toàn bỏ trống. Bên trong chỉ còn lại những dấu vết của một gia đình từng sinh sống ở đây trong nhiều năm.

Trên những hành lang vắng, bà Nguyễn Thị Ngọc Hương - một trong số những người còn ở lại cư xá - vẫn nhớ ngày mình mới 13 tuổi bước vào nơi này. Bà kể mình đến cư xá Thanh Đa vào ngày 7/5/1975, chỉ vài ngày sau khi đất nước thống nhất.

"Lúc cô về đây ở mới 13 tuổi, mà bây giờ là 64 rồi", bà Hương nói.

Khi ấy, có lẽ bà không bao giờ nghĩ đến việc, hơn 50 năm sau sẽ chứng kiến từng gia đình lần lượt rời khỏi nơi từng là nhà của họ. Chỉ vào những căn hộ đã cửa đóng then cài, bà vẫn nhớ rõ từng cư dân nơi đây đã chuyển đi lúc nào.

Bà Hương nhớ rõ từng gia đình lần lượt rời đi, từ tháng 4, tháng 5 cho đến tháng 8, tháng 9. Mỗi căn hộ đóng cửa lại khiến không gian nơi đây thêm vắng vẻ.

“Nhà 318 đi trong tháng 4, nhà bên này đi tháng 5, ở đây đi tháng 8, ở đây mới đi tháng 9. Cứ từ từ đi hết à. Trên lầu 3 này chỉ còn có 5 căn. Tối nhìn lên nó màu đen không à, nhà nào cũng đi hết trơn rồi”, bà Hương kể.

Không chỉ bà Hương, những người còn ở lại cũng cảm nhận rõ sự thay đổi từng ngày. Một người đàn ông sống tại đây cho biết, tại một số lô, trong tổng số khoảng 190 hộ dân trước đây, nay đã có khoảng 130 hộ chuyển đi.

“Một cái lô có cả 190 hộ mà đi hết 130 rồi thì phải đìu hiu thôi”, ông nói.

Đằng sau những cánh cửa đóng kín là câu chuyện khác nhau của từng gia đình. Có người đã có nơi ở mới, có người vẫn phải cân nhắc bài toán chi phí.

Theo ông, việc tìm chỗ ở mới phụ thuộc vào điều kiện của từng gia đình. Những người có khả năng tài chính có thể chủ động tìm nơi ở phù hợp, trong khi các hộ khó khăn hơn buộc phải tính đến phương án thuê nhà trọ.

Với gia đình ông, rời Thanh Đa đồng nghĩa với việc phát sinh thêm chi phí trong khi công việc hiện tại không còn ổn định.

“Gia đình tôi giờ phải thuê nhà trọ. Tôi cũng đang thất nghiệp nên phải tính toán, tiết kiệm từng khoản để xoay xở cuộc sống”, ông chia sẻ.

Sự vắng vẻ hiện tại vì thế không đơn thuần là câu chuyện của những căn hộ đã đóng cửa. Đó còn là dấu mốc cho một cuộc thay đổi lớn của khu cư xá từng gắn với đời sống của nhiều thế hệ người dân TP.HCM.

Những người ở lại đang lần lượt thu xếp để hoàn tất việc bàn giao. Còn những hành lang từng có tiếng trẻ con, tiếng người gọi nhau, những cánh cửa mở ra đóng vào mỗi ngày đang dần trở nên im ắng.

Hơn nửa thế kỷ khép lại, Thanh Đa chuẩn bị một diện mạo mới

Cư xá Thanh Đa được xây dựng trong khoảng năm 1968 - 1972, các hạng mục chính hoàn thiện trước năm 1975. Toàn khu gồm 22 lô chung cư với khoảng 4.300 căn hộ, từng được xem là một trong những khu nhà ở hiện đại của Sài Gòn thời điểm đó.

Sau năm 1975, nhiều căn hộ tại đây được bố trí làm nơi ở cho các gia đình có công với cách mạng, công chức, viên chức...

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, thời gian đã in dấu rõ trên từng khối nhà.

Những mảng tường ố màu, nứt nẻ. Lớp bê tông ở trần và hành lang bong tróc. Có vị trí phần bê tông đã xuống cấp, để lộ cốt thép bên trong. Những lan can, cầu thang và hành lang cũ kỹ trở thành dấu vết dễ nhận thấy của một khu chung cư đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Năm 2017, UBND TP.HCM giao Công ty cổ phần phát triển nhà Thanh Đa làm chủ đầu tư dự án xây dựng cụm 8 chung cư cũ lô số tại cư xá Thanh Đa, với quy mô khoảng 73.211 m².

Việc người dân lần lượt di dời hiện nay được thực hiện để chuẩn bị mặt bằng cho quá trình cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ.

Nếu những ngày này Thanh Đa đang được nhắc đến với những hành lang vắng và hàng loạt căn hộ đóng cửa, thì phía trước khu cư xá là một giai đoạn hoàn toàn khác.

Theo kế hoạch, dự án cải tạo, xây mới các lô chung cư Thanh Đa dự kiến được triển khai từ tháng 10/2026 sau khi có mặt bằng sạch. Khoảng 1.750 căn hộ tái định cư dự kiến được xây dựng tại vị trí các lô 4 và 6 cũ.

Với người dân, cuộc chuyển đi không chỉ là rời khỏi một căn hộ đã gắn bó nhiều năm. Đó còn là việc bắt đầu lại cuộc sống ở một nơi khác, trong khi chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trở thành vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến từng gia đình.

Những khối nhà cũ đang dần được trả lại mặt bằng. Các căn hộ từng có người sống suốt hàng chục năm lần lượt khép cửa. Một thời của Thanh Đa đang đi đến những ngày cuối.

Sau những cánh cửa đóng kín sẽ là một diện mạo mới. Còn với những người từng sống ở đây, hơn nửa thế kỷ ký ức vẫn sẽ nằm lại trong những hành lang cũ, nơi từng có một Thanh Đa rất khác.