Tờ South China Morning Post (SCMP) ngày 29/6 đưa tin, theo các nhà phân tích, Trung Quốc đang đầu tư vào một tuyến vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu qua Biển Caspi đến châu Âu, tránh Nga và bỏ qua các xung đột ở Trung Đông.
Các công ty nhà nước Trung Quốc đã đầu tư hàng trăm triệu USD để xây dựng Hành lang Trung Đông dài 4.750 km, chạy qua Kazakhstan, băng qua Biển Caspi bằng tàu thủy đến Azerbaijan, tiếp tục đến Georgia và Thổ Nhĩ Kỳ.
Trung Quốc đã viện trợ không hoàn lại khoảng 70 triệu USD và cung cấp thiết bị trị giá khoảng 2 triệu USD cho Cảng Baku tại Azerbaijan trên Biển Caspi, và các công ty Trung Quốc cũng tham gia vào dự án xây dựng cảng biển mới trị giá 300 triệu USD tại Aktau, Kazakhstan, ở phía bên kia Biển Caspi, theo chương trình liên chính phủ Hành lang vận tải Châu Âu - Caucasus - Châu Á tại Georgia.
Ảnh chụp vào ngày 2/2/2026 cho thấy chuyến tàu chở hàng đầu tiên vượt Biển Caspi từ Trung Quốc đến châu Âu khởi hành từ Cảng đường bộ quốc tế Nam Xương ở tỉnh Giang Tây, miền đông Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa Xã
Hành lang này còn được gọi là Tuyến đường vận tải quốc tế xuyên Caspi, bao gồm đường bộ và đường sắt cũng như hai cảng biển. Một nguồn tin ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ nói với SCMP rằng tuyến đường này sẽ cho phép hàng hóa từ Trung Quốc đến châu Âu trong vòng 15 đến 18 ngày, so với 45 đến 60 ngày bằng đường biển.
Trung Quốc là nguồn cung cấp hàng hóa nhập khẩu hàng đầu của Liên minh châu Âu (EU). Alexander Cooley - giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Barnard ở New York - cho biết hành lang này vẫn còn ở mức “công suất thấp” với chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa cao hơn so với đường biển. Ông nói thêm rằng việc vượt Biển Caspi, xây dựng cảng và chuyển đổi khổ đường sắt vẫn cần được cải thiện.
Theo nhận định của Alessandro Arduino - chuyên gia về Trung Quốc và giảng viên tại Đại học King’s College London, Hành lang Trung Đông vẫn thiếu “quy mô và hiệu quả” so với các tuyến vận tải biển Trung Quốc - Châu Âu khác thông qua Nga.
Tuy nhiên, giáo sư Cooley cho biết Trung Quốc sở hữu nguồn vốn và chuyên môn về vận tải để nâng cấp tuyến đường này.
Các nhà thầu đã nhìn thấy tiềm năng. Ví dụ, nhà cung cấp dịch vụ internet RETN của Anh đã bắt đầu phát triển hành lang Á-Âu vào năm 2013 và hoàn thành tuyến đường bộ xuyên Trung Á giữa châu Âu và biên giới Trung Quốc 6 năm sau đó để đón đầu sự tăng trưởng trong tương lai, Tony O’Sullivan - Giám đốc điều hành RETN - cho biết.
Công ty nhận thấy “tiềm năng tăng trưởng dài hạn mạnh mẽ tại các thị trường đang phát triển ở Trung Á và Đông Nam Á”, ông nói.
Tuyến đường bộ phía bắc dài khoảng 10.000 km nối Trung Quốc với châu Âu qua Nga khiến các nhà vận chuyển hàng hóa phải đối mặt với các lệnh trừng phạt của phương Tây, vốn đã ảnh hưởng đến Nga do cuộc xung đột ở Ukraine.
Trong khi đó, các cuộc xung đột ở Trung Đông và nạn cướp biển gần châu Phi đã làm gia tăng rủi ro cho các tuyến đường biển, trong khi hành lang vận tải Trung Quốc - Châu Âu thông qua Pakistan và Trung Đông vẫn còn chưa thực sự phát triển.
“Cuộc chiến ở Ukraine, lệnh trừng phạt đối với Nga… và sự gián đoạn các tuyến thương mại truyền thống đã nâng cao tầm quan trọng chiến lược của các kết nối thay thế giữa Trung Quốc và châu Âu”, chuyên gia Arduino nói. “Đối với Bắc Kinh, Hành lang Trung Đông mang lại sự đa dạng hóa, khả năng phục hồi và giảm thiểu rủi ro trước các điểm nghẽn địa chính trị.”
Hành lang Trung Đông còn được gọi là Tuyến đường vận tải quốc tế xuyên Caspi, bao gồm đường bộ và đường sắt cũng như hai cảng biển. Nguồn: TITR
Có thể mở ra cơ hội mới
Elizabeth Wishnick - nhà khoa học nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Phân tích Hải quân có trụ sở tại Mỹ - cho biết Trung Quốc sẽ hoan nghênh tuyến đường mới này như một cách để nhập khẩu khoáng sản từ Trung Á.
Các học giả cho rằng các quốc gia Trung Á cũng sẽ hoan nghênh vai trò của Trung Quốc trong việc tạo ra các liên kết giao thông miễn là họ không nợ Bắc Kinh hoặc nhượng lại quyền kiểm soát tài sản trong nước.
“Sự tham gia của Trung Quốc có thể mở ra những cơ hội mới cho các nhà khai thác vận tải hàng hóa, nhà cung cấp dịch vụ hậu cần, nhà phát triển cảng và các nền tảng thương mại điện tử”, giáo sư Cooley nói. “Các nền kinh tế Trung Á cũng sẽ được hưởng lợi từ việc tăng cường đầu tư vào năng lượng và khoáng sản quan trọng, vượt ra ngoài vai trò truyền thống là xuất khẩu nguyên liệu thô.”
Nhà khoa học Wishnick cho biết Kazakhstan sẽ coi hành lang này là “quan trọng đối với an ninh” của xuất khẩu dầu mỏ sang châu Âu, vì hiện tại 80% lượng dầu đó đi qua Nga và “có nguy cơ bị gián đoạn”.
SCMP đưa tin, sự quan tâm mạnh mẽ của Thổ Nhĩ Kỳ đối với Hành lang Trung Đông được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh tiến độ xây dựng. Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký một bản ghi nhớ vào năm 2015 để làm hài hòa Sáng kiến Vành đai và Con đường của Bắc Kinh với Sáng kiến Hành lang Trung Đông của Ankara. Thổ Nhĩ Kỳ đặt mục tiêu tận dụng vị trí địa lý của nước này để trở thành một cầu nối giữa châu Á và châu Âu.
Chuyên gia Arduino cho biết sự hỗ trợ của Trung Quốc có thể mang lại nguồn tài chính và chuyên môn về hậu cần “đẳng cấp thế giới” để đẩy nhanh sự phát triển của hành lang.
Nguồn tin ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ cho biết, tuyến đường sắt Baku-Tbilisi-Kars - một đoạn quan trọng của Hành lang Trung Đông - đã bắt đầu hoạt động hết công suất vào ngày 2/6, tăng cường “kết nối không gián đoạn” thông qua Thổ Nhĩ Kỳ.
"Hành lang Trung Đông có thể giúp các công ty Trung Quốc đang hoạt động tại Thổ Nhĩ Kỳ tiếp cận nhanh hơn và đa dạng hơn với thị trường châu Âu và các khu vực khác", nguồn tin này nói.
