Đứng ngập đến gối giữa dòng sông Ken, mặt bôi bùn để tượng trưng cho mối gắn bó với mảnh đất gia đình bà đã canh tác hơn một thế kỷ, bà Bitti Bai Kondar là một trong hàng trăm cư dân bộ tộc đang lên tiếng phản đối dự án 87 tỷ USD nhằm nối các dòng sông của Ấn Độ.
Bà là mẹ của bốn người con trai đã trưởng thành, cả bốn đều cùng mẹ tham gia biểu tình. Bà đã chứng kiến nước dâng lên từ công trình dự án nhấn chìm ngôi làng của mình. Những người biểu tình nói họ thà chết còn hơn rời bỏ mảnh đất tổ tiên khi chưa được đền bù xứng đáng.
"Chính phủ lấy đất, lấy nước của chúng tôi mà không cho chúng tôi nơi nào khác để sống", bà Kondar nói. "Họ đào đất của chúng tôi để xây đập, nhưng tiền đền bù không đủ để chúng tôi dựng lại cuộc sống." Nhiều phụ nữ trong làng, trong đó có bà, đã nằm lên những giàn thiêu giả để thể hiện sự phản kháng.
Vụ tranh chấp được xem là phép thử sớm cho kế hoạch nối khoảng 30 con sông trên toàn quốc của Ấn Độ. Kế hoạch này được ấp ủ suốt nhiều thập kỷ nhưng chỉ thực sự có đà trong những năm gần đây, dưới sự thúc đẩy của Thủ tướng Narendra Modi.
Mục tiêu của dự án là điều phối nước đến các vùng thường xuyên hạn hán, qua đó tăng cường an ninh lương thực nhờ hỗ trợ hàng chục triệu nông dân, trong một quốc gia mà nông nghiệp vẫn là ngành thu hút nhiều lao động. Các nhà phê bình cảnh báo chương trình có nguy cơ làm tan rã các cộng đồng dân cư và gây tổn hại các hệ sinh thái mong manh.
Giai đoạn một là nối sông Ken của bang Madhya Pradesh với sông Betwa của bang Uttar Pradesh, với chi phí khoảng 4,6 tỷ USD.
Chính quyền đã đề nghị mức đền bù tối thiểu 1,25 triệu rupee (khoảng 13.000 USD) cho mỗi hecta đối với người dân dọc sông Ken ở huyện Panna, cao hơn hai lần mức đề xuất ban đầu là 500.000 rupee.
Bà Usha Parmar, quan chức đứng đầu huyện, cho biết hơn 90% người dân đã nhận đủ tiền đền bù.
Tuy nhiên, một số cư dân cho rằng khoản tiền này chưa bù đắp hết thiệt hại. Ông Dhaniram Bhatnagar, thầy tu địa phương, cho biết ngôi đền nơi ông phục vụ đã bị nhấn chìm hoàn toàn. "Ngôi đền là nguồn thu nhập duy nhất của tôi và giờ nó không còn nữa", ông nói. "Khoản đền bù của chính phủ chỉ dành cho nhà ở của tôi, và như thế là không đủ."
Các nhà môi trường từ lâu đã phản đối dự án. Theo họ, đập Daudhan dài khoảng 2 km dự kiến xây trên sông Ken sẽ làm ngập khoảng 9.000 hecta (22.200 acre) đất, trong đó có một phần đáng kể của Khu bảo tồn hổ Panna, một trong những chương trình bảo tồn hổ thành công nhất của Ấn Độ.
Chính phủ thừa nhận tác động môi trường là "không thể tránh khỏi", nhưng cho rằng có thể giảm thiểu bằng việc trồng cây, bảo tồn động vật hoang dã và các biện pháp khác.
Một số chuyên gia còn đặt nghi vấn về cơ sở khoa học của kế hoạch hàng tỷ USD này. "Tính khả thi của dự án là một dấu hỏi lớn, vì nó dựa trên một giả định thủy văn rằng lưu vực sông Ken dư nước còn lưu vực sông Betwa thiếu nước", ông Himanshu Thakkar, điều phối viên Mạng lưới Nam Á về Đập, Sông ngòi và Con người, nhận định. "Giả định đó chưa bao giờ được chứng minh một cách thuyết phục."
Một phát ngôn viên chính phủ cho biết chưa thể bình luận ngay về các giả định khoa học làm nền tảng cho dự án, và dẫn lại tuyên bố ngày 21/8, trong đó khẳng định dự án sẽ giúp giải quyết tình trạng khan hiếm nước kéo dài ở vùng Bundelkhand, đồng thời cung cấp nước tưới, nước sinh hoạt và thủy điện.
Tham khảo: Reuters
