Chiếc ô tô hiện đại đang thay đổi nhanh hơn những gì người dùng nhìn thấy từ bên ngoài. Nếu trước đây, giá trị của một mẫu xe thường được đo bằng động cơ, thiết kế, khả năng vận hành hay mức tiêu hao nhiên liệu, thì nay một phần ngày càng lớn của cuộc cạnh tranh lại nằm ở lớp phần mềm phía sau màn hình trung tâm, hệ thống kết nối, điều khiển, cập nhật từ xa và các tính năng thông minh trên xe.
Nói cách khác, xe hơi đang dần trở thành một thiết bị công nghệ di động. Người dùng không chỉ mua một phương tiện để di chuyển, mà còn kỳ vọng chiếc xe có thể kết nối, cá nhân hóa trải nghiệm, cập nhật tính năng, hỗ trợ người lái và vận hành ngày càng thông minh hơn theo thời gian. Xu hướng “software-defined vehicle” (xe được định nghĩa bằng phần mềm) vì vậy đang trở thành một trong những thay đổi lớn nhất của ngành ô tô toàn cầu.
Sự dịch chuyển này kéo theo một cuộc đua mới phía sau các hãng xe: Cuộc đua về kỹ sư phần mềm, trung tâm R&D và năng lực phát triển các hệ thống điện tử - phần mềm đủ tiêu chuẩn cho ngành ô tô. Đây cũng là lớp giá trị mà các quốc gia muốn bước sâu hơn vào chuỗi cung ứng ô tô không thể đứng ngoài.
Trong bức tranh đó, Việt Nam đang âm thầm xuất hiện ở một vị trí đáng chú ý hơn. Một ví dụ là trung tâm nghiên cứu và phát triển phần mềm ô tô của LG Electronics tại Việt Nam. Theo thông tin từ LG, đơn vị này được thành lập năm 2016 với 30 chuyên gia. Sau 10 năm, quy mô đã tăng lên hơn 1.250 kỹ sư phần mềm, làm việc tại Hà Nội và Đà Nẵng.
Con số này không chỉ là câu chuyện tăng trưởng nhân sự của một doanh nghiệp. Nó cho thấy Việt Nam đang có chỗ đứng nhất định trong một mảng có hàm lượng kỹ thuật cao hơn nhiều so với sản xuất, lắp ráp hay gia công truyền thống. Trung tâm này hiện tham gia phát triển các phần mềm lõi cho mảng giải pháp ô tô của LG, bao gồm phần mềm viễn thông trên xe, hệ thống thông tin giải trí và cụm đồng hồ kỹ thuật số.
Đây đều là những cấu phần ngày càng quan trọng trong trải nghiệm của xe hiện đại. Màn hình trung tâm, khả năng kết nối, dữ liệu vận hành, giao diện điều khiển, thông tin người lái hay các dịch vụ số trên xe không còn là phần “phụ kiện” để tăng tiện ích. Chúng đang trở thành điểm khác biệt giữa các hãng xe, nhất là khi xe điện, xe kết nối và xe thông minh khiến ranh giới giữa ô tô và thiết bị công nghệ ngày càng mờ đi.
Điểm đáng chú ý là trung tâm R&D tại Việt Nam không hoạt động như một đơn vị biệt lập. Theo LG, đội ngũ tại đây kết nối với các trung tâm nghiên cứu ở Hàn Quốc, châu Âu và Bắc Mỹ, qua đó tham gia vào mạng lưới phát triển phần mềm ô tô toàn cầu của tập đoàn. Điều này có nghĩa kỹ sư tại Việt Nam không chỉ xử lý các phần việc hỗ trợ, mà còn tham gia vào những dự án phục vụ các nhà sản xuất ô tô quốc tế.
Với ngành ô tô, phần mềm không phải lĩnh vực dễ tham gia. Khác với nhiều ứng dụng tiêu dùng, phần mềm trên xe gắn trực tiếp với độ tin cậy, an toàn, bảo mật và khả năng vận hành trong thời gian dài. Một lỗi phần mềm trong điện thoại có thể gây khó chịu; một lỗi trong hệ thống ô tô có thể kéo theo rủi ro lớn hơn nhiều. Vì vậy, việc các trung tâm tại Việt Nam tham gia vào chuỗi phát triển phần mềm ô tô toàn cầu cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và chất lượng nhân lực.
LG cho biết đơn vị R&D tại Việt Nam đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quá trình phát triển phần mềm ô tô, trong đó nhiều ý tưởng ứng dụng AI được đề xuất từ chính các lập trình viên và đưa vào các dự án thực tế. Đây là chi tiết đáng chú ý trong bối cảnh AI không chỉ xuất hiện trên sản phẩm cuối cùng, mà còn đi vào chính quy trình viết, kiểm thử và tối ưu phần mềm.
Bên cạnh đó, bài toán nhân lực cũng đang được các tập đoàn chú trọng hơn. LG hiện triển khai các chương trình như LG Track để phát hiện sớm nhân sự tiềm năng và LG Dream Code, cuộc thi lập trình phần mềm thường niên dành cho sinh viên. Cuộc thi năm nay được tổ chức tại Hà Nội và Đà Nẵng, thu hút khoảng 670 sinh viên đại học trên cả nước. Những thí sinh lọt vào vòng chung kết sẽ được ưu tiên xem xét khi ứng tuyển vào các vị trí tại LG R&D Việt Nam.
Những hoạt động này cho thấy cuộc đua phần mềm ô tô không chỉ nằm ở các kỹ sư đang làm việc, mà còn bắt đầu từ khâu đào tạo và sàng lọc nhân lực trẻ. Khi các hãng xe và nhà cung cấp công nghệ toàn cầu tăng tốc với xe điện, xe kết nối và xe thông minh, nhu cầu về kỹ sư phần mềm có hiểu biết về hệ thống ô tô sẽ còn lớn hơn.
Tuy vậy, cơ hội này cũng đi kèm thách thức. Việt Nam đã quen với hình ảnh là điểm đến sản xuất điện tử, lắp ráp thiết bị và gia công phần mềm. Nhưng để bước lên lớp R&D có giá trị cao hơn, thị trường cần nhiều hơn số lượng kỹ sư. Điều quan trọng là năng lực làm việc theo chuẩn toàn cầu, hiểu biết về các hệ thống phức tạp, khả năng kiểm thử, bảo mật, an toàn chức năng và tư duy phát triển sản phẩm dài hạn.
Từ một nhóm 30 người lên hơn 1.250 kỹ sư sau một thập kỷ, câu chuyện của trung tâm R&D phần mềm ô tô LG tại Việt Nam vì thế có thể được nhìn rộng hơn như một lát cắt của quá trình dịch chuyển trong chuỗi giá trị. Khi chiếc xe ngày càng được định nghĩa bằng phần mềm, những quốc gia có năng lực kỹ sư đủ tốt có cơ hội tham gia sâu hơn vào ngành ô tô toàn cầu, không chỉ bằng nhà máy, mà bằng mã nguồn, thuật toán và các hệ thống số nằm bên trong mỗi chiếc xe.
