Trong bối cảnh eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa bởi xung đột Trung Đông, Ả Rập Xê Út đã kích hoạt phương án dự phòng được chuẩn bị suốt nhiều thập kỷ. Trọng tâm của chiến lược này là đường ống Đông - Tây, hiện đang vận hành ở công suất tối đa khoảng 7 triệu thùng/ngày, mức cao nhất từ trước đến nay.
Theo các nguồn tin trong ngành dầu mỏ, Riyadh đã nhanh chóng chuyển hướng xuất khẩu qua tuyến đường ống này để duy trì dòng chảy năng lượng. Hệ thống dài khoảng 1.200 km, nối các mỏ dầu lớn ở miền Đông với cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, cho phép dầu Saudi bỏ qua hoàn toàn eo biển Hormuz, điểm nghẽn chiến lược nguy hiểm nhất thế giới.
Việc Hormuz bị kiểm soát chặt chẽ đã khiến các nhà sản xuất vùng Vịnh mất đi tuyến xuất khẩu chính. Trong hoàn cảnh đó, đường ống Đông - Tây trở thành “cửa thoát hiểm” sống còn. Tại Yanbu, một “hạm đội” tàu chở dầu đang tập trung với tốc độ nhanh chóng để bốc hàng và vận chuyển ra thị trường quốc tế.
Hiện nay, xuất khẩu dầu thô qua Yanbu đã đạt khoảng 5 triệu thùng/ngày. Bên cạnh đó, Ả Rập Xê Út còn xuất khẩu thêm từ 700.000 đến 900.000 thùng/ngày các sản phẩm dầu tinh chế. Trong tổng số 7 triệu thùng được bơm qua đường ống, khoảng 2 triệu thùng được sử dụng cho các nhà máy lọc dầu trong nước dọc bờ Biển Đỏ.
Trước đó, dữ liệu vận tải cho thấy xuất khẩu từ Yanbu từng đạt trung bình khoảng 3,66 triệu thùng/ngày trong 5 ngày, có lúc vượt 4 triệu thùng/ngày, tương đương gần 1 nửa tổng xuất khẩu trước chiến tranh của Ả Rập Xê Út.
Tuy nhiên, hoạt động tại đây không hoàn toàn ổn định. Gần đây, một cuộc tấn công của Iran đã khiến việc bốc hàng phải tạm dừng, cho thấy tuyến thay thế này vẫn dễ bị tổn thương.
Trong điều kiện bình thường, khoảng 15-20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 1/5 nhu cầu toàn cầu, đi qua eo biển Hormuz. Khi tuyến đường này bị gián đoạn, nhiều quốc gia buộc phải cắt giảm sản lượng do không thể xuất khẩu. Nhờ đường ống Đông - Tây, Ả Rập Xê Út trở thành một trong số ít nước vẫn duy trì được nguồn cung, góp phần giảm bớt áp lực cho thị trường.
Dẫu vậy, tuyến Yanbu chỉ có thể bù đắp một phần cho lượng dầu bị “mắc kẹt” tại Hormuz. Do đó, dù đóng vai trò quan trọng, nó chưa thể khôi phục hoàn toàn trạng thái cân bằng. Dẫu vậy, việc duy trì dòng chảy này là một trong những lý do giúp giá dầu chưa tăng vọt lên mức khủng hoảng như các cú sốc nguồn cung trong quá khứ.
Đường ống Đông - Tây thực chất là “di sản” của một giai đoạn bất ổn trước đây, chiến tranh Iran–Iraq những năm 1980. Ban đầu, hệ thống chỉ có công suất khoảng 1,85 triệu thùng/ngày, sau đó được mở rộng lên 5 triệu thùng/ngày trong thập niên 1990. Đến năm 2024, năng lực vận chuyển đã được nâng lên mức 7 triệu thùng/ngày và trở thành công suất lâu dài.
Trong những ngày đầu chiến sự hiện tại, tập đoàn Saudi Aramco đã nhanh chóng liên hệ với khách hàng, yêu cầu chuyển hướng tàu từ Hormuz sang Yanbu.
Công ty vận tải Bahri thậm chí chấp nhận chi tới 450.000 USD/ngày để thuê tàu, nhằm đảm bảo đủ năng lực vận chuyển. Chỉ trong thời gian ngắn, hàng chục siêu tàu chở dầu đã được điều động về Biển Đỏ, cho thấy khả năng huy động logistics mạnh mẽ của Riyadh.
Song, những rủi ro mới đang dần xuất hiện. Việc lực lượng Houthi tuyên bố tham gia xung đột làm dấy lên lo ngại rằng Biển Đỏ có thể trở thành “mặt trận” tiếp theo. Dù hiện tại chưa có dấu hiệu các tàu chở dầu bị tấn công tại khu vực Bab el-Mandeb, nguy cơ này vẫn hiện hữu và có thể làm gián đoạn tuyến vận tải thay thế quan trọng này.
