Tại hội thảo "Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức ngày 6.2, tại Hà Nội, đại diện nhiều hiệp hội bày tỏ, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao việc Chính phủ nhanh chóng ban hành Nghị quyết 09/2026 tạm ngưng hiệu lực Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026 đến ngày 15.4.
Dù vậy, động thái này mới giải quyết được một bất cập là không có thời gian chuyển tiếp. Trong khi đó, nhiều vướng mắc của 2 nghị định nêu trên vẫn còn. Các doanh nghiệp lo lắng tái diễn tình trạng ùn tắc nông sản, thực phẩm nhập khẩu... tại cửa khẩu sau ngày 15.4.
Doanh nghiệp lo ngại tình trạng ùn tắc hàng nhập khẩu có thể tái diễn sau ngày 15.4
ẢNH: BÁO TÂY NINH
Ông Nguyễn Hồng Uy (Tiểu ban Thực phẩm và Dinh dưỡng, EuroCham), phân tích quy định tại Nghị quyết 66 có thể gây nguy cơ tắc nghẽn lớn trong đăng ký sản phẩm. Bởi thủ tục đăng ký bản công bố sản phẩm rất phức tạp, yêu cầu hồ sơ và thời gian thẩm định tăng gấp nhiều lần. Trong khi đó, người thẩm định ở cấp tỉnh khó có đủ chuyên môn để thẩm định về hồ sơ như phương pháp kiểm nghiệm, quy trình sản xuất.
Bà Lý Kim Chi, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP.HCM, cho biết, đến nay, dù đã lùi thời hạn áp dụng đến 15.4, vẫn còn nhiều lô hàng của doanh nghiệp đang nằm chờ ngoài cảng.
Thực tế, những sai phạm về hàng giả, hàng kém chất lượng được phát hiện trong thời gian qua phần lớn xuất phát từ lỗ hổng ở khâu hậu kiểm. Nhưng thay vì tập trung khắc phục điểm yếu ở khâu hậu kiểm, Nghị định 46 lại mở rộng rất mạnh các thủ tục kiểm tra nhà nước, cả tiền kiểm lẫn hậu kiểm, với tần suất, phạm vi lớn hơn rất nhiều.
Ước tính, yêu cầu kiểm tra có thể tăng gấp 10 - 20 lần so với Nghị định 15 trước đây. Quy trình kiểm tra nhà nước cũng bị kéo dài và phức tạp hơn, từ mô hình 2 cấp theo Nghị định 15, nay chuyển thành 3 cấp.
Bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm minh bạch, dẫn trường hợp, một lô hàng nhập khẩu từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu vào Việt Nam, nhưng theo Nghị định 46 vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm do cơ quan nhà nước nước xuất khẩu cấp, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm tại Việt Nam.
Trong khi đó, nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, còn chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu Bộ Y tế phức tạp và khác với chỉ tiêu kiểm nghiệm của các nước.
"Điều 22a yêu cầu có kết quả kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu, trong khi nhiều nước, như Ấn Độ, không thực hiện thủ tục này. Doanh nghiệp gần như không thể đáp ứng, dẫn tới hàng hóa bị tắc ngay từ cửa khẩu", bà Minh nói.
Sửa nhanh luật An toàn thực phẩm, tăng hậu kiểm
Thời gian tới, bà Chi kiến nghị Chính phủ xem xét chỉ đạo Bộ Y tế và các bộ liên quan khẩn trương rà soát và sửa đổi căn cơ cả Nghị định 46, Nghị định 66, không chỉ điều chỉnh kỹ thuật hay tiếp tục gia hạn thời gian áp dụng.
Doanh nghiệp kiến nghị chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm thực chất
ẢNH: HQ
Trọng tâm sửa đổi phải chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm thực chất, giảm các thủ tục tiền kiểm hình thức; đồng thời chỉ triển khai khi năng lực thực thi của cơ quan chuyên môn địa phương đã được đánh giá và chuẩn bị tương xứng.
"Về dài hạn, đề nghị Chính phủ xem xét cần ưu tiên đẩy nhanh việc xây dựng luật An toàn thực phẩm sửa đổi và xây dựng hệ thống nghị định hướng dẫn đồng bộ, ổn định", bà Chi nói.
Ông Uy cũng kiến nghị sửa luật An toàn thực phẩm trước, sau đó ban hành luôn nghị định mới để hướng dẫn thi hành, bỏ cả Nghị định 46 và Nghị định 66. Trong thời gian này, tiếp tục thực hiện Nghị định 15, đồng thời tăng cường hậu kiểm.
Việc sửa đổi luật An toàn thực phẩm và ban hành nghị định sắp tới cần tập trung vào quản lý rủi ro, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo mức độ rủi ro, cải cách thủ tục hành chính. Chỉ đưa ra các thủ tục mới nếu chứng minh được hiệu quả trong cải thiện an toàn thực phẩm và không làm đứt gãy sản xuất, kinh doanh, được tham vấn đánh giá tác động đầy đủ.
"Đáng chú ý, cần đảm bảo các tỉnh, thành phố có đủ năng lực (nhân lực, chuyên môn và ngân sách) để thực thi chính sách mới, có đủ thời gian chuyển tiếp cho doanh nghiệp kịp thích ứng", ông Uy nhấn mạnh.
Đại diện Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham), lại kiến nghị cho phép sử dụng các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000, IFS, FSSC 22000… thay cho giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Đồng thời gia hạn thực thi Nghị định 46 đến ngày 1.6 và duy trì cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp...
