Nghịch lý 'giàu mà nghèo'
Bà Brenda Edwards và chồng, một cặp vợ chồng ở California, đã bước vào tuổi bảy mươi. Họ đã sinh sống trong ngôi nhà của mình nhiều thập kỷ và chứng kiến giá bất động sản leo thang mỗi năm. Về lý thuyết, họ là những người giàu có, ít nhất là trên giấy tờ.
Nhưng khi tuổi già đến gần, thực tế lại hoàn toàn khác. Việc tìm một ngôi nhà phù hợp để sống khi về già khó khăn hơn họ tưởng rất nhiều.
Edwards chia sẻ: "Chúng tôi cảm thấy thoải mái ở đây. Chúng tôi có hồ bơi. Chúng tôi có spa. Chúng tôi đã đặt rất nhiều tình yêu và công sức vào khu vườn này. Chúng tôi muốn ở lại".
Cuối cùng, họ quyết định chi hơn 100.000 USD để cải tạo ngôi nhà để phù hợp với xe lăn (phòng trường hợp sau này cần sử dụng), thay vì tìm một nơi ở mới. Lý do rất đơn giản: căn nhà của họ gần như đã trả hết nợ và "sẽ quá khó khăn để mua bất kỳ thứ gì khác" với lãi suất thế chấp hiện tại.
Câu chuyện của Edwards không hề đơn lẻ. Hàng triệu người cao tuổi Mỹ đang rơi vào tình cảnh tương tự.
Họ được gọi là "tầng lớp bị lãng quên" (the forgotten middle), tức là những người có đủ tài sản nên không đủ điều kiện nhận trợ cấp của chính phủ, nhưng lại không đủ giàu để chi trả cho các dịch vụ nhà ở và chăm sóc người cao tuổi theo giá thị trường hiện tại.
Thế hệ baby boomers, tức là những người sinh từ 1946 đến 1964, hiện chiếm hơn 1/3 tổng số chủ nhà tại Mỹ. Hơn một nửa trong số đó thậm chí không còn nợ thế chấp. Họ sở hữu 28% số nhà lớn (từ 3 phòng ngủ trở lên), trong khi các gia đình trẻ có con nhỏ chỉ sở hữu 14%.
Vấn đề không dừng lại ở những con số. Điểm mấu chốt là họ không thể tìm được nơi ở mới phù hợp để chuyển đến.
Rào cản đầu tiên là chi phí. Dù giá trị căn nhà của họ đã tăng vọt, nhưng việc mua một căn nhà mới với lãi suất thế chấp 6-7% trong khi họ đang ở nhà không nợ hoặc lãi suất thấp là một gánh nặng tài chính quá lớn.
Rào cản thứ hai là nguồn cung quá ít. Chỉ dưới 4% nhà ở Mỹ đáp ứng ba yếu tố cơ bản cần thiết cho người cao tuổi hạn chế khả năng di chuyển: nhà một tầng, hành lang và ô cửa đủ rộng cho xe lăn và không có bậc cấp ở lối vào.
Jennifer Molinsky, Giám đốc Chương trình Nhà ở và Xã hội già hóa của Đại học Harvard, đặt câu hỏi: "Đó là già hóa tại chỗ hay là mắc kẹt tại chỗ? Có rất nhiều người ở vị trí trung gian, bao gồm cả chủ nhà, đang bị mắc kẹt".
Quy mô của 'tầng lớp bị lãng quên'
Một nghiên cứu được tài trợ bởi NIC (National Investment Center for Seniors Housing & Care) - một tổ chức phi lợi nhuận chuyên cung cấp dữ liệu và phân tích thị trường nhà ở cho người cao tuổi tại Mỹ, đã định lượng vấn đề.
Theo đó, 54% người cao tuổi sẽ không đủ khả năng chi trả cho các lựa chọn nhà ở chuyên biệt hiện tại (với chi phí trung bình khoảng 4.500 USD/tháng, tương đương 54.000 USD/năm), nhưng họ cũng không đủ nghèo để nhận trợ cấp Medicaid.
Các nghiên cứu sau đó liên tục điều chỉnh quy mô của nhóm này theo xu hướng già hóa dân số và chi phí nhà ở tăng.
Năm 2019, nghiên cứu dự báo có 11,6 triệu người cao tuổi thuộc nhóm này vào năm 2029. Tuy nhiên, các số liệu cập nhật năm 2022 đưa ra con số cao hơn: hơn 11 triệu người cao tuổi (72%) sẽ không đủ khả năng chi trả nhà ở hỗ trợ vào năm 2033.
Nghiên cứu mới hơn, năm 2024, từ NORC tại Đại học Chicago ước tính có đến 16 triệu người thuộc "tầng lớp bị lãng quên" vào năm 2033, chiếm 44% tổng số hộ gia đình người cao tuổi.
Nhóm đối tượng này được xác định là các hộ gia đình người cao tuổi có thu nhập từ 26.000 đến 103.000 USD/năm. Họ thường có ngân sách nhà ở từ 2.500 đến 4.500 USD/tháng - thấp hơn đáng kể so với mức phí thị trường khoảng 5.500 USD/tháng. Tại bang Michigan, con số còn cao hơn: 90% người cao tuổi không đủ khả năng chi trả cho nhà ở hỗ trợ.
Một dự án mang tên Opus Newton do tổ chức phi lợi nhuận 2Life Communities phát triển đang cho thấy một lời giải. Dự án được xây dựng tại TP Newton, bang Massachusetts, với 172 căn hộ dành cho người trên 62 tuổi.
Mô hình này yêu cầu cư dân đặt cọc khoảng 450.000-1.200.000 USD (được hoàn lại 80% khi cư dân rời đi) để giữ phí hàng tháng ở mức thấp. Phí hàng tháng khoảng 2.500-5.000 USD, thấp hơn đáng kể so với các cơ sở chăm sóc truyền thống (5.500 USD/tháng).
Để giảm chi phí, cư dân cam kết đóng góp 10 giờ tình nguyện mỗi tháng cho cộng đồng. Opus Newton đã nhận được giải thưởng danh giá dành cho các dự án thiết kế xuất sắc trong lĩnh vực nhà ở người cao tuổi năm 2026.
