Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số TPHCM đã ban hành kế hoạch về thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trên địa bàn năm 2026.
Trong đó, giao Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) chủ trì nghiên cứu phát triển và thử nghiệm công nghệ di động thế hệ thứ 6 (mạng 6G) tại TPHCM; đồng thời đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ đưa vào thử nghiệm tại một khu vực trên địa bàn.
Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM đã đề nghị Viettel, VNPT, MobiFone nghiên cứu và thí điểm 6G. Tuy nhiên, chính các doanh nghiệp này cũng thừa nhận những khó khăn hiện hữu: Công nghệ 6G vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa có chuẩn kỹ thuật chính thức nào được ban hành; chưa có thiết bị 6G trên thị trường; các doanh nghiệp hiện đang tập trung nguồn lực để phát triển và mở rộng mạng 5G và việc nghiên cứu 6G là một chiến lược dài hạn ở cấp các tập đoàn.
Bài báo này cung cấp một số thông tin về việc Liên minh Viễn thông Quốc tế ITU và các tổ chức quốc tế khác đang nghiên cứu về 6G và những thách thức đặt ra khi nghiên cứu và hiện thực hoá 6G.
Nghiên cứu của ITU
Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) đang tích cực dẫn dắt quá trình chuẩn bị cho 6G (còn gọi là IMT-2030) với lộ trình rõ ràng, đi từ giai đoạn nghiên cứu tầm nhìn sang thiết lập các yêu cầu kỹ thuật chi tiết và chuẩn bị cho việc đánh giá các công nghệ đề xuất. Mục tiêu là hướng tới một tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất, dự kiến hoàn thiện vào khoảng năm 2030.
Trước hết, ITU đã hoàn tất giai đoạn đầu tiên và quan trọng nhất là xây dựng tầm nhìn cho 6G, đã thông qua Khuyến nghị ITU-R M.2160 được phê chuẩn tháng 11/2023.
Theo khuyến nghị này, ITU đã định nghĩa 6 kịch bản ứng dụng chính cho 6G bao gồm: Kết nối nhập vai (Immersive Communication); kết nối siêu tin cậy và độ trễ thấp (Hyper Reliable and Low-Latency Communication); kết nối chủng loại lớn (massive communication); kết nối phổ quát (Ubiquitous Connectivity); trí tuệ nhân tạo và truyền thông tích hợp (Artificial Intelligence and Communication); cảm nhận và truyền thông tích hợp (Integrated Sensing and Communication).
Khuyến nghị ITU-R M.2160 cũng nêu rõ: Để phát triển IMT-2030, tính linh hoạt là cần thiết để thích ứng với các kịch bản sử dụng mới và không lường trước được, có thể phát sinh với nhiều yêu cầu khác nhau.
IMT-2030 được hình dung sẽ bao gồm một số lượng lớn các tính năng khác nhau. Tùy thuộc vào hoàn cảnh và nhu cầu khác nhau ở các quốc gia khác nhau, IMT-2030 dự kiến sẽ được thiết kế và hoạt động theo kiểu mô-đun để các tính năng có thể được bổ sung dần dần khi cần thiết.
Trong khi ITU đóng vai trò kiến trúc sư trưởng, đưa ra các yêu cầu và lịch trình tổng thể.
Công việc xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết sẽ do tổ chức đối tác 3GPP (The 3rd Generation Partnership Project - tổ chức hợp tác toàn cầu phát triển các thông số kỹ thuật cho các công nghệ thông tin di động) đảm nhiệm.
Theo lộ trình của 3GPP, trong thời gian 2024-2025 tập trung thống nhất các yêu cầu cho 6G. Từ đầu năm 2027 các tổ chức của 3GPP nộp các đề xuất công nghệ vô tuyến (RIT) cho ITU.
Đầu năm 2029 là hạn chót để nộp các đề xuất này. Cuối 2030 đến đầu 2031, dự kiến ITU sẽ chính thức phê chuẩn khuyến nghị tiêu chuẩn IMT-2030 cuối cùng.
Hiện tại ITU và 3GPP đang nghiên cứu xác định yêu cầu kỹ thuật chi tiết cho 6G. Đây là giai đoạn then chốt và đặc biệt quan trọng.
Tháng 2/2026, ITU đã đạt được bước tiến lớn khi hoàn tất báo cáo về các chỉ số hiệu suất tối thiểu cho 6G. Báo cáo này đặt ra các mục tiêu cụ thể và đầy tham vọng: tốc độ đỉnh lên tới 50-200 Gbps, tốc độ trải nghiệm người dùng đạt 300-500 Mbps; độ trễ trên giao diện vô tuyến chỉ từ 0.1-1 ms và độ tin cậy lên tới 99,99999%; các công nghệ nền tảng được xác định bao gồm truyền thông ở băng tần THz, AI tích hợp ngay từ đầu (AI-native), cảm nhận và truyền thông tích hợp (ISAC) và các công nghệ mạng tiên tiến khác.
Ba kịch bản ứng dụng mới của 6G
Trong 6 kịch bản ứng dụng của 6G theo khuyến nghị ITU-R 2160 thì 3 kịch bản phát triển từ các kịch bản ứng dụng của 5G là giao tiếp nhập vai, kết nối chủng loại lớn và kết nối siêu tin cậy và độ trễ thấp.
Ba kịch bản còn lại là phát triển mới của 6G, đó là AI và Truyền thông tích hợp (Integrated AI and Communication); cảm nhận và truyền thông tích hợp (Integrated Sensing and Communication - ISAC); kết nối phổ quát (Ubiquitous Connectivity).
Ba kịch bản mới này chính là điểm tạo nên cuộc cách mạng của 6G, đưa mạng di động từ "kết nối" thuần túy lên một tầm cao mới của "thế giới thông minh".
AI và Truyền thông tích hợp (Integrated AI and Communication)
Đây được xem là trái tim của mạng 6G, nơi AI không còn là một lớp chồng bên ngoài như 5G mà trở thành một phần "bẩm sinh" (AI-Native) của toàn bộ hệ thống.
Bản chất cốt lõi của ứng dụng này là 6G được thiết kế với các chip và giao thức tích hợp sẵn AI ngay từ đầu thay vì chỉ dùng AI để tối ưu hóa mạng (như 5G).
Điều này có nghĩa là toàn bộ mạng lưới từ trung tâm đến biên (edge) đều có khả năng tự học hỏi, tự ra quyết định và tự thích nghi.
Vì vậy, sự khác biệt so với 5G là ở chỗ: trong 5G, AI giống như một "người quản lý" giỏi, được cài đặt để giám sát và tinh chỉnh. Trong 6G, AI là "DNA" của mạng.
Các nhà mạng như Samsung đã tham gia liên minh AI-RAN để nghiên cứu sự hội tụ này, hướng tới việc tối ưu hóa tài nguyên vô tuyến (RAN) và giảm chi phí vận hành một cách thông minh.
Một trong các ứng dụng của kịch bản này là mạng lưới có thể tự động phân bổ băng thông và tài nguyên cho một khu vực đông đúc (như sân vận động) dựa trên dự đoán hành vi người dùng theo thời gian thực.
Nó cũng cho phép cung cấp "AI như một dịch vụ" (AIaaS) cho các ứng dụng bên thứ ba, giúp chúng thông minh hơn mà không cần tự xây dựng mô hình AI phức tạp.
Cảm nhận và Truyền thông tích hợp (Integrated Sensing and Communication - ISAC)
Kịch bản này được ví như việc trao cho mạng di động một "giác quan thứ sáu", khả năng cảm nhận thế giới vật lý xung quanh.
Bản chất cốt lõi của ứng dụng này là ISAC cho phép sóng vô tuyến 6G thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: truyền dữ liệu và hoạt động như một radar có độ chính xác cao.
Hệ thống có thể "cảm nhận" môi trường để xác định vị trí, hình dạng, tốc độ và thậm chí cả vật liệu của các vật thể xung quanh.
Cơ chế hoạt động của nó có thể được hình dung là: các trạm phát 6G sẽ phát ra tín hiệu, sau đó phân tích tín hiệu phản xạ trở lại (giống như cách radar hoạt động).
Các ứng dụng thực tế mà ISAC hướng đến là bản sao số (Digital Twin), phương tiện tự hành, theo dõi sức khoẻ,…
Trong ứng dụng bản sao số (Digital Twin), 6G giúp tạo ra một bản sao ảo, sống động và được cập nhật liên tục của một nhà máy, một thành phố, thậm chí là cơ thể con người để mô phỏng và tối ưu hóa hoạt động.
Trong ứng dụng cho phương tiện tự hành, 6G giúp xe tự lái có thể "nhìn thấy" môi trường xung quanh qua mạng ngay cả trong điều kiện thời tiết xấu mà camera hay radar không làm được, tăng cường an toàn vượt bậc.
Trong theo dõi sức khỏe, 6G kết nối các cảm biến đặt trong phòng giúp theo dõi nhịp thở, nhịp tim của người già mà không cần đeo bất kỳ thiết bị nào.
Kết nối phổ quát (Ubiquitous Connectivity)
Mục tiêu đầy tham vọng này của 6G nhằm xóa bỏ mọi "vùng lõm sóng", mang kết nối Internet băng thông cao đến mọi nơi trên Trái Đất.
Bản chất cốt lõi của kịch bản ứng dụng này là xây dựng một mạng lưới tích hợp không gian - mặt đất (Non-Terrestrial Networks - NTN) liền mạch.
6G sẽ kết hợp mạng di động mặt đất với các vệ tinh quỹ đạo tầm thấp (LEO), khinh khí cầu tầng cao (HAPS) và máy bay không người lái (UAV).
Như vậy 6G sẽ thu hẹp khoảng cách số, mang Internet đến vùng sâu vùng xa, miền núi, hải đảo - nơi mà hàng tỷ người trên thế giới chưa thể tiếp cận.
Nó cũng đảm bảo kết nối liên tục trên máy bay, tàu biển, hay trong các khu vực xảy ra thảm họa khi hạ tầng mặt đất bị phá hủy.
Các ứng dụng thực tế có thể hình dung là: Một nhà leo núi ở đỉnh Everest vẫn có thể phát trực tiếp (livestream) hình ảnh 8K; một nông dân ở vùng sâu khu vực Tây Bắc có thể điều khiển máy bay nông nghiệp bằng thiết bị cầm tay; hệ thống cảnh báo sóng thần toàn cầu với các cảm biến được kết nối vệ tinh 24/7.
Từ các phân tích ở trên, có thể hình dung mạng 6G là hệ thống kết nối thông minh, trong đó AI tích hợp là bộ não siêu việt, tự tư duy và học hỏi; ISAC là giác quan tinh nhạy, có thể nhìn, nghe và cảm nhận thế giới; kết nối phổ quát là hệ thần kinh trải dài khắp cơ thể và vươn ra toàn không gian, đảm bảo mọi thông tin được truyền đi tức thời.
Sự kết hợp của ba kịch bản này sẽ tạo ra một thế giới mà ranh giới giữa vật lý và số hóa gần như biến mất, mở ra những ứng dụng tưởng chừng chỉ có trong khoa học viễn tưởng.
Nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ 6G ở Việt Nam
Ban Chỉ đạo thúc đẩy nghiên cứu phát triển công nghệ thông tin di động 6G được thành lập theo Quyết định số 12/QĐ-BTTTT ngày 07/01/2022 có nhiệm vụ định hướng, thúc đẩy nghiên cứu, tiêu chuẩn hoá và thương mại hoá 6G hướng tới thử nghiệm năm 2028 và thương mại hoá từ 2029.
Việt Nam là một trong số rất ít nước có Ban Chỉ đạo 6G và cũng đặt mục tiêu thử nghiệm và thương mại hoá 6G rất sớm, trước khi ITU phê chuẩn công nghệ vô tuyến cho 6G.
Ngày 26/2/2026, Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Theo đó, năm 2026 Thành phố Hồ Chí Minh cũng nghiên cứu phát triển và thí điểm công nghệ 6G ở một số khu vực trên địa bàn thành phố.
Nghĩa là Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đi trước thế giới khá xa, thí điểm công nghệ khi ITU, 3GPP đang nghiên cứu và chưa đề xuất công nghệ vô tuyến cho 6G (theo lộ trình đã nói ở phần trên).
Nhìn lại các kịch bản ứng dụng của 6G theo khuyến nghị ITU-R M2160 và lộ trình nghiên cứu 6G của ITU và 3GPP thì việc thực hiện những mục tiêu này là cực kỳ khó khăn, nếu không muốn nói là bất khả thi. Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận khát vọng và quyết tâm là rất cần thiết để có thể vươn mình.
Công nghệ 6G có 3 kịch bản phát triển từ 5G và 3 kịch bản phát triển mới, với các chỉ tiêu kỹ thuật vượt trội có tính cách mạng về tích hợp trí tuệ nhân tạo và truyền thông.
6G cũng đòi hỏi phát triển 1 giao diện vô tuyến mới và nhiều ứng dụng sẽ phải được phát triển từ khâu phát triển chip bán dẫn cho 6G.
Vậy Việt Nam có thể tham gia nghiên cứu từ đâu và phần nào của 6G? Thử nghiệm và thí điểm những gì?
Trước hết, cái chung nhất mà Việt Nam có thể tham gia là lựa chọn phân bổ tần số cho 6G, cả thành phần mặt đất và không gian. Công nghệ vô tuyến 6G với tốc độ siêu cao đòi hỏi băng tần số vô tuyến siêu rộng.
Việc cùng nghiên cứu với ITU để lựa chọn và chuẩn bị băng tần cho 6G là vô cùng quan trọng. Một nguyên tắc đặc biệt quan trọng trong sử dụng tần số vô tuyến điện là đảm bảo sự hài hoà toàn cầu, vì vậy việc tham gia các nhóm nghiên cứu của ITU về tần số là rất cần thiết.
Việt Nam cũng là quốc gia có nhiều kinh nghiệm về nội dung này, khi mà chúng ta tham gia và có nhiều đóng góp cho việc nghiên cứu phân bổ tần số cho 3G, 4G và 5G.
Thứ hai, Việt Nam có thể tham gia nghiên cứu đóng góp vào tiêu chuẩn hoá. Việc tham gia này sẽ giúp chúng ta đưa các ứng dụng chi tiết cần thiết vào nội dung nghiên cứu tiêu chuẩn công nghệ của ITU và 3GPP.
Mặt khác việc tham gia sẽ giúp chúng ta sớm nắm bắt các xu hướng tiêu chuẩn công nghệ cụ thể của 6G đồng thời giúp sớm ban hành các tiêu chuẩn của Việt Nam khi hiện thực hoá 6G.
Thứ ba, tham gia nghiên cứu để nắm bắt công nghệ lõi của 6G để không còn là nước nhập khẩu công nghệ thụ động. Việc tham gia nghiên cứu này sẽ giúp các doanh nghiệp chủ động triển khai mạng lưới để hiện thực hoá các kịch bản ứng dụng của 6G, đặc biệt các ứng dụng tích hợp AI, tích hợp NTN,…
Về thử nghiệm và thí điểm, ít nhất trong vài năm tới chưa có thiết bị 6G nào để chúng ta thử nghiệm và thí điểm. Hiện tại, nhiều ứng dụng của công nghệ 5G còn chưa được triển khai ở Việt Nam.
Viettel là nhà mạng duy nhất đã thử nghiệm 5G tiên tiến (5G Advanced) nhưng cũng chưa thương mại hoá ở đâu. Vì vậy, phải chăng yêu cầu thí điểm 6G ở một số khu vực của Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2026 là quá sớm? Nên chăng cần thúc đẩy sớm thương mại 5G Advanced?
Quang Hoan
