Dọc bờ biển gập ghềnh phía nam Iran, trong các vịnh nhỏ, hang đá và đường hầm ven núi, hàng trăm xuồng cao tốc vũ trang của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang tạo nên một mối đe dọa mà hải quân Mỹ dù áp đảo về hỏa lực vẫn chưa thể xóa bỏ. Đó là “hạm đội muỗi”, gồm các tàu tấn công nhỏ, cơ động cao, được Tehran dùng để gây sức ép liên tục lên eo biển Hormuz.
Khác với hình ảnh những chiến hạm cỡ lớn, hạm đội này chủ yếu là các xuồng cao tốc nhỏ, giá rẻ, có thể thay thế nhanh. Nhiều chiếc chỉ gắn súng máy hoặc vũ khí hạng nhẹ, nhưng một số loại hiện đại hơn có thể mang tên lửa tầm ngắn.
Theo các chuyên gia được Financial Times dẫn lời, giá trị lớn nhất của chúng không nằm ở khả năng đánh chìm tàu chiến Mỹ hay phá hủy các siêu tàu dầu hiện đại, mà ở chỗ chúng tạo ra cảm giác rủi ro thường trực với thủy thủ đoàn, chủ tàu và giới bảo hiểm. Chỉ cần đủ số tàu tham gia để tác động, thị trường vận tải biển đã phải chùn bước.
Chính điều đó giúp Iran duy trì được ảnh hưởng thực tế tại Hormuz. Dù Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố hải quân Iran đã “nằm dưới đáy biển” và Mỹ không coi các xuồng cao tốc là mối đe dọa lớn, thực tế là Washington vẫn chưa thể mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải chiến lược này.
Reuters cho biết trong khuôn khổ chiến dịch “Project Freedom”, Mỹ đã dùng trực thăng tấn công đánh chìm 6 tàu nhỏ của Iran hôm 5/5, song Lầu Năm Góc thừa nhận giao tranh và nguy cơ tại vùng Vịnh vẫn còn, còn lệnh ngừng bắn với Iran chưa thể coi là đã chấm dứt hoàn toàn khủng hoảng.
Giới phân tích cho rằng ưu thế của Iran nằm ở chiến tranh phi đối xứng. Trong khi hải quân chính quy của nước này đã lạc hậu từ lâu, với vài tàu hộ tống cũ kỹ mua từ thời Shah, một số tàu cải hoán và vài tàu ngầm Kilo đã già nua, thì phần sức mạnh thực sự mà Tehran dựa vào lại là hải quân của Vệ binh Cách mạng với hạm đội xuồng cao tốc, tên lửa hành trình bố trí ven biển, máy bay không người lái và các phương tiện không người lái trên biển.
Nhiều chuyên gia nhận định Mỹ có thể đã đánh trúng một phần năng lực của Iran, nhưng chưa giáng được đòn đủ mạnh vào hệ thống phi đối xứng này.
Ước tính của chuyên gia Farzin Nadimi từ tổ chức nghiên cứu Viện Washington, cho thấy Vệ binh Cách mạng Iran có trong tay khoảng 500-1.000 xuồng cao tốc vũ trang đang hoạt động, chưa kể hơn 1.000 xuồng không người lái có thể dùng để lao cảm tử hoặc mang tên lửa, ngư lôi, cùng các trận địa tên lửa ven bờ.
Từ năm 2007, lực lượng này đã được giao phụ trách riêng vùng Vịnh và eo Hormuz, trong khi hải quân chính quy chỉ lo khu vực biển Oman và vùng biển xa hơn. Điều đó khiến mọi tính toán kiểm soát Hormuz đều phải tính tới “hạm đội muỗi” như một lực lượng trung tâm, chứ không phải phụ trợ.
Sức mạnh của đội tàu này nằm ở chiến thuật “bầy đàn”. Chúng có thể xuất hiện theo nhóm 20-40 chiếc, vây bám các tàu lớn, làm xáo trộn đường đi, tạo áp lực tâm lý với thuyền viên và đẩy phí bảo hiểm tăng vọt.
Giới chuyên gia cho biết Iran không cần tấn công mọi tàu đi qua Hormuz. Họ chỉ cần duy trì đủ số vụ uy hiếp để thị trường bảo hiểm luôn ở trong trạng thái cảnh giác. Còn phần việc khó khăn hơn lại dồn sang phía Mỹ là bảo vệ gần như mọi tàu thương mại muốn qua eo biển này.
Đó là điểm khiến Washington rơi vào thế tốn kém. Hải quân Mỹ có thể săn lùng và phá hủy các xuồng cao tốc khi chúng lộ diện ngoài biển mở. Một cựu sĩ quan quân đội Mỹ nói với Financial Times rằng càng ra xa nơi ẩn nấp, các xuồng đó càng có nhiều thời gian bị khóa mục tiêu và tiêu diệt.
Nhưng bài toán nằm ở thời gian và nguồn lực. Mỹ phải duy trì mức hiện diện quân sự rất cao trong thời gian dài nếu muốn bóp nghẹt hoàn toàn mối đe dọa này. Trong khi đó, các xuồng của Iran lại được thiết kế cho cuộc chơi đường dài: rẻ, cơ động, dễ thay thế, tận dụng bờ biển dài và địa hình che giấu thuận lợi.
Yếu tố địa lý cũng đang đứng về phía Tehran. Iran có đường bờ biển rất dài dọc Vịnh Ba Tư, cho phép các xuồng nhỏ ẩn nấp trong vũng, đảo, khe núi rồi bất ngờ áp sát tuyến hàng hải.
Nhà bình luận Mehdi Bakhtiari, người có quan hệ gần với IRGC, cho rằng chỉ cần tạo ra “1% cảm giác bất an” cũng đủ gây tác động lớn lên giao thông hàng hải.
Đây là lý do dù Mỹ sở hữu công nghệ vượt trội và Hạm đội 5 đóng tại Bahrain, họ vẫn chưa thể khiến Hormuz trở lại trạng thái lưu thông bình thường.
Theo FT
