Trong suốt phần lớn lịch sử hiện đại, Greenland hiện diện trong tâm trí cộng đồng quốc tế như một vùng trắng xóa khổng lồ trên bản đồ thế giới – một "hầm ngầm" lạnh lẽo, xa xôi và bị lãng quên, ngoại trừ vai trò là một trạm tiền tiêu quân sự yên tĩnh trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Với diện tích hơn 2 triệu km², nơi mà 80% bề mặt bị bao phủ bởi băng vĩnh cửu, hòn đảo này dường như nằm ngoài dòng chảy sôi động của kinh tế và chính trị toàn cầu. Tuy nhiên, khi bước sang thập niên thứ ba của thế kỷ 21, Greenland đã bất ngờ trở mình, rũ bỏ lớp áo băng giá của sự lãng quên để trở thành tâm điểm của một cơn bão địa chính trị và kinh tế toàn cầu.
Không còn là một vùng đất hoang vu bên lề lịch sử, Greenland giờ đây được ví như một "hòn đảo kho báu" đang thức giấc, nơi hội tụ những khát vọng quyền lực gay gắt nhất của các siêu cường. Từ Washington, Bắc Kinh cho đến Moscow, tất cả đều đang hướng ánh mắt thèm khát về phía Bắc cực.
Vì sao quốc gia nào cũng muốn Greenland?
Sự quan tâm của Hoa Kỳ đối với Greenland có bề dày lịch sử sâu sắc, nhưng nó đã đạt đến một cấp độ chưa từng thấy và đầy kịch tính dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Quay ngược lại năm 1946, khi Tổng thống Harry S. Truman, trong bối cảnh trật tự thế giới hậu Thế chiến II đang hình thành, đã bí mật đề nghị mua lại Greenland từ Đan Mạch với giá 100 triệu USD bằng vàng. Tầm nhìn của Truman rất rõ ràng: Greenland là "không thể thiếu" đối với an ninh Bắc Mỹ. Đan Mạch đã từ chối, nhưng đồng ý cho Mỹ thiết lập các căn cứ quân sự, tạo nên một trạng thái cân bằng kéo dài suốt Chiến tranh Lạnh.
Tuy nhiên, vào năm 2019 và mạnh mẽ hơn vào năm 2025, Tổng thống Donald Trump đã phá vỡ sự cân bằng ngoại giao tinh tế đó bằng việc công khai ý định mua lại hòn đảo này.
Ông Trump và các cố vấn an ninh quốc gia đã nâng tầm Greenland từ một đồng minh chiến lược thành một tài sản cần phải sở hữu, coi hòn đảo là thiết yếu cho cả "an ninh quốc gia" và "an ninh kinh tế" của Hoa Kỳ trước sự trỗi dậy của Trung Quốc và Nga.
Nếu Mỹ tiếp cận bằng sức mạnh cứng và áp lực ngoại giao, thì Trung Quốc lại áp dụng chiến lược "tằm ăn dâu" thông qua ngoại giao kinh tế và đầu tư hạ tầng. Mặc dù không có lãnh thổ thuộc Bắc Cực, Trung Quốc đã tự tuyên bố mình là một "quốc gia cận Bắc Cực" vào năm 2018 và công bố Sách trắng về chính sách Bắc Cực, trong đó phác thảo tham vọng xây dựng "Con đường Tơ lụa trên băng".
Chiến lược của Bắc Kinh tại Greenland rất tinh vi và tập trung vào hai trụ cột chính là tài nguyên khoáng sản và hạ tầng khoa học.
Các công ty nhà nước và tư nhân Trung Quốc đã nhanh chóng thâm nhập vào lĩnh vực khai khoáng của Greenland. Điển hình là Shenghe Resources, một "gã khổng lồ" trong ngành đất hiếm, đã mua cổ phần chiến lược trong Greenland Minerals Ltd (nay là Energy Transition Minerals) để kiểm soát dự án Kvanefjeld. Bằng cách này, Trung Quốc không cần sở hữu lãnh thổ nhưng vẫn nắm quyền kiểm soát chuỗi cung ứng nguyên liệu quan trọng.
Bên cạnh đó, Trung Quốc đã đề nghị đầu tư vào các dự án sân bay và trạm nghiên cứu khoa học tại Greenland. Mỹ coi sự hiện diện của Trung Quốc là một rủi ro an ninh nghiêm trọng.
Washington lo ngại về mô hình "lưỡng dụng", nơi các khoản đầu tư dân sự như cảng biển hay sân bay có thể được chuyển đổi mục đích phục vụ quân sự hoặc thu thập tình báo trong tương lai. Sự phụ thuộc kinh tế của Greenland vào vốn Trung Quốc cũng có thể tạo ra đòn bẩy chính trị, đe dọa sự gắn kết của hòn đảo với khối NATO
Trong khi Trung Quốc sử dụng sức mạnh kinh tế, Nga lại khẳng định vị thế "cường quốc Bắc Cực" của mình thông qua sự hiện diện quân sự áp đảo. Nga sở hữu đường bờ biển Bắc Cực dài nhất và coi khu vực này là pháo đài kinh tế và quân sự sống còn.
Dưới thời Tổng thống Putin, Nga đã tiến hành quân sự hóa khu vực này một cách mạnh mẽ chưa từng thấy kể từ thời Liên Xô, khôi phục các căn cứ không quân, triển khai hệ thống tên lửa phòng thủ bờ biển và phát triển hạm đội tàu phá băng hạt nhân hùng mạnh.
Đối với Moscow, Greenland là một chốt chặn quan trọng kiểm soát lối ra vào Đại Tây Dương thông qua khe hổng GIUK (Greenland-Iceland-UK). Bất kỳ sự gia tăng hiện diện quân sự nào của Mỹ tại Greenland đều được Nga coi là mối đe dọa trực tiếp đến khả năng răn đe hạt nhân và sự tự do hàng hải của Hạm đội phương Bắc.
Hòn đảo “kho báu” đúng nghĩa
Một trong những động lực chính thúc đẩy sự quan tâm quốc tế đối với Greenland là niềm tin vào sự giàu có vô tận của lòng đất nơi đây. Greenland được ví như bảng tuần hoàn hóa học nằm lộ thiên. Tuy nhiên, giữa những con số ước tính khổng lồ trên giấy và thực tế khai thác là một khoảng cách lớn đầy rẫy những thách thức về kỹ thuật, pháp lý, môi trường và sự phản kháng của xã hội.
Greenland được ước tính sở hữu khoảng 1,5 triệu tấn đất hiếm, đứng thứ 8 thế giới về trữ lượng. Đặc biệt quan trọng là hòn đảo này sở hữu hai trong số những mỏ đất hiếm lớn nhất chưa được khai thác trên toàn cầu: Kvanefjeld và Tanbreez. Đây là những nguyên liệu tối quan trọng cho nền kinh tế xanh (tua bin gió, xe điện) và công nghiệp quốc phòng (hệ thống dẫn đường tên lửa, máy bay tiêm kích).
Các báo cáo khả thi cho thấy Kvanefjeld có thể cung cấp 20-25% nhu cầu đất hiếm toàn cầu, với chi phí khai thác cực thấp nhờ quặng lộ thiên và doanh thu phụ trợ từ uranium. Nhưng khu vực này hiện đã bị hạn chế khai thác.
Ngược lại, Tanbreez đang nổi lên như "ngôi sao sáng" được phương Tây hậu thuẫn. Quặng tại Tanbreez là eudialyte , một loại khoáng vật phức tạp nhưng chứa hàm lượng uranium và thorium rất thấp, nằm an toàn dưới ngưỡng cấm của chính phủ.
Tính đến tháng 1 năm 2026, dự án đã đạt được những bước tiến cụ thể. Công ty Critical Metals Corp đã phê duyệt xây dựng nhà máy thí điểm tại Qaqortoq và đã bán trước 75% sản lượng dự kiến cho các khách hàng phương Tây. Đây được xem là mũi nhọn trong chiến lược của Mỹ nhằm xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập với Trung Quốc.
Bên cạnh khoáng sản, Greenland từng được các nhà địa chất ví von là "Saudi Arabia của Bắc Cực".
Năm 2008, Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) đưa ra những con số gây choáng ngợp: vùng biển Đông Bắc Greenland có thể chứa tới 31,4 tỷ thùng dầu quy đổi, và khu vực Tây Greenland - Đông Canada có thể chứa 7,3 tỷ thùng dầu cùng 52 nghìn tỷ feet khối khí đốt.
Tuy nhiên, giấc mơ dầu khí đã tan vỡ trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên. Các chiến dịch khoan thăm dò tốn kém hàng tỷ USD của Cairn Energy, Statoil (nay là Equinor) trong thập niên 2010 đều thất bại. Những giếng khoan "khô" (không có dầu thương mại), chi phí hậu cần đắt đỏ do băng trôi và mùa hoạt động ngắn ngủi đã khiến các tập đoàn dầu khí tháo chạy.
Năm 2021, chính quyền Greenland đã chính thức ban hành lệnh cấm cấp phép thăm dò dầu khí mới, tuyên bố rằng "tương lai không nằm ở dầu mỏ". Đây là một quyết định dũng cảm của một nền kinh tế đang khát vốn, nhằm định vị Greenland là nơi tiên phong về khí hậu.
"Nhìn trước thời gian vài phút"
Nếu tài nguyên khoáng sản là "kho báu ẩn giấu" đầy rủi ro, thì vị trí địa lý chính là "giá trị lộ thiên" không thể thay thế của Greenland. Đối với Hoa Kỳ và NATO, hòn đảo này là tấm khiên vĩ đại bảo vệ sườn phía Bắc.
Nằm ở cực Bắc xa xôi của Greenland (cách Vòng Bắc Cực 1.200 km về phía Bắc), Căn cứ Không gian Pituffik (trước đây là Căn cứ Không quân Thule) là tài sản quân sự quan trọng bậc nhất của Mỹ ở nước ngoài, và có lẽ là nơi cô độc nhất hành tinh.
Tại đây đặt trạm radar cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo (BMEWS) thuộc Phi đội Cảnh báo Không gian số 12. Hệ thống radar mạng pha rắn (SSPAR) khổng lồ tại Pituffik có nhiệm vụ phát hiện các tên lửa đạn đạo liên lục địa phóng từ Nga hoặc các quốc gia đối địch khác nhắm vào Bắc Mỹ ngay khi chúng vừa rời bệ phóng và bay qua cực Bắc.
Với vị trí trên đỉnh thế giới, Pituffik cung cấp tầm nhìn thẳng, không bị che khuất vào không phận Nga, cho phép cảnh báo sớm quý giá thêm vài phút – khoảng thời gian đủ để quyết định sự tồn vong trong chiến tranh hạt nhân. Ngoài ra, nó còn đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi vệ tinh và rác thải vũ trụ.
Pituffik cũng sở hữu cảng nước sâu nằm xa nhất về phía Bắc trên thế giới, là trạm tiếp vận không thể thay thế cho các hoạt động quân sự và nghiên cứu tại vùng cực.
Greenland không còn là hòn đảo bị lãng quên của những câu chuyện cổ tích về băng tuyết. Nó đã thực sự trở thành một "hòn đảo kho báu" theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng, một giao điểm nóng bỏng của thế kỷ 21.
Về tài nguyên, nó nắm giữ chìa khóa cho công nghệ tương lai (đất hiếm). Về địa chính trị, nó là chốt chặn an ninh không thể thay thế của Bắc Mỹ trước sự vươn lên của Nga và Trung Quốc, khiến Mỹ sẵn sàng dùng mọi biện pháp từ ngoại giao mềm mỏng đến đe dọa mua lại để đảm bảo quyền kiểm soát.
Đối với thế giới, Greenland có thể là một giải thưởng chiến lược trên bàn cờ đại cuộc. Nhưng đối với 57.000 người dân nơi đây, đây là cuộc chiến sinh tồn để giữ gìn ngôi nhà và quyền tự quyết của họ. Liệu Greenland sẽ trở thành một khu vực độc lập thịnh vượng nhờ du lịch và khai khoáng xanh, hay sẽ biến thành một con tốt trên bàn cờ quân sự giữa các siêu cường?
Câu trả lời từ vùng đất băng giá này sẽ định hình không chỉ tương lai của Bắc Cực mà còn cả trật tự an ninh và kinh tế thế giới trong những thập kỷ tới.
