Gia tộc 8 đời làm trống khổng lồ

CÂY ĐẠI THỤ VÀ NGƯỜI KẾ THỪA

Người xứ Quảng từ lâu vẫn truyền nhau câu ca: "Trống Lâm Yên, chiêng Phước Kiều" về 2 làng nghề trứ danh ở địa phương. Hàng trăm năm qua, làng Lâm Yên (xã Vu Gia, TP.Đà Nẵng) là nơi lưu giữ "tiếng vọng của thời gian" qua những chiếc trống đình, trống chùa, trống nhạc.

Gia tộc 8 đời làm trống khổng lồ- Ảnh 1. — Những chiếc trống khổng lồ ở làng Lâm Yên được tạo nên từ những khối gỗ đặc

Ngược dòng thời gian hơn 200 năm trước, người khai mở nghề là ông Phan Công Thiên, một người con từ tỉnh Hải Dương cũ (nay là TP.Hải Phòng) trong hành trình di dân vào nam lập nghiệp, đã chọn mảnh đất Lâm Yên làm điểm dừng chân. Ngoài hành trang, ông còn mang theo cả bí quyết làm trống của quê hương. Kể từ đó, tiếng đục đẽo, tiếng bào gỗ vang lên đều đặn dưới mái nhà họ Phan, khởi đầu cho một cơ nghiệp kéo dài đến tận ngày nay qua 8 thế hệ.

Trong căn nhà gỗ nhuốm màu thời gian ở làng Lâm Yên, chúng tôi gặp nghệ nhân Phan Văn Hai (78 tuổi), người được mệnh danh là "cây đại thụ" của nghề trống. Dẫu đôi tay đã bắt đầu run, mắt đã mờ theo quy luật của tạo hóa, nhưng khi nhắc về cái nghề đã nuôi sống nhiều thế hệ gia đình mình, ánh mắt ông vẫn sáng lên niềm tự hào khó tả.

Gia tộc 8 đời làm trống khổng lồ- Ảnh 2. — Một nghệ nhân ở làng Lâm Yên chế tác trống

Ông Hai giờ đã nghỉ ngơi, vui vầy cùng con cháu, nhưng những gì ông đã làm là nền tảng để con trai Phan Văn Hiệp (51 tuổi) tiếp nối. Ông Hiệp là thế hệ thứ 8 trong gia tộc giữ lửa nghề. "Tôi sinh ra và lớn lên trong tiếng đục đẽo của cha và ông nội. Hồi ấy làng trống hưng thịnh lắm, tiếng trống vang rền khắp các nẻo đường", ông Hiệp hồi tưởng.

Từ nhỏ, ông Hiệp đã sớm làm quen với từng thớ gỗ, từng sợi da trâu. Mới hơn 10 tuổi, đôi tay nhỏ bé ấy đã đủ thành thạo để phụ giúp cha trong những công đoạn sơ khai. Ông tâm sự để làm nên chiếc trống vừa to tròn, bền đẹp, lại có thanh âm vang xa, không chỉ cần sức lực mà còn cần cả sự nhẫn nại như trong một quá trình tu tập. Ông đã dành cả cuộc đời để học cách lắng nghe gỗ, để hiểu khi nào miếng da trâu đã đạt độ căng lý tưởng, khi nào tiếng trống cất lên sẽ khiến lòng người rung động.

NGHỆ THUẬT HÓA THÂN TỪ KHỐI GỖ

Trước năm 1990, gia đình ông Hiệp cũng như bao cơ sở khác trong làng chủ yếu làm trống bằng gỗ ghép (nhiều mảnh gỗ ghép lại tạo thành thân trống). Sau này, khi chính sách bảo vệ rừng được thắt chặt, họ chuyển sang sử dụng gỗ khối nhập khẩu. Đây là bước ngoặt quan trọng, định hình nên thương hiệu trống khổng lồ Lâm Yên như hiện nay.

Gia tộc 8 đời làm trống khổng lồ- Ảnh 3. — Ông Phan Văn Hiệp bên cạnh chiếc trống khổng lồ do mình chế tác đang hoàn thành những công đoạn cuối cùng

Để làm nên một chiếc trống chất lượng, nguyên liệu là yếu tố sống còn. Khối gỗ phải là loại gỗ tốt, chắc, bền, được xử lý qua nhiều ngày, nhiều tháng cưa, đục rỗng ruột, phơi nắng để gỗ "thở" và thích nghi với thời tiết. Chỉ cần một chút sai sót trong khâu xử lý gỗ, chiếc trống thành phẩm sẽ bị nứt, âm thanh sẽ mất độ ấm hay độ vang. "Làm trống không khó, nhưng để tạo ra chiếc trống có hồn thì cực kỳ gian nan. Nó đòi hỏi người thợ phải có khả năng cảm âm thiên bẩm. Nếu chỉ biết làm theo khuôn mẫu, trống sẽ chỉ là vật vô tri. Phải có niềm đam mê, phải yêu tiếng trống thì khi bàn tay đặt lên mặt da, tiếng trống mới có thể rung lên nhịp đập của đất trời, của lòng người", ông Hiệp chia sẻ.

Gia tộc 8 đời làm trống khổng lồ- Ảnh 4. — Tùy theo kích thước, một chiếc trống bình thường có giá vài triệu đến vài chục triệu đồng và có những đơn hàng đặc biệt lên đến 400 - 500 triệu đồng

Đỉnh cao sáng tạo của trống Lâm Yên là những "siêu phẩm" trống khổng lồ. Tùy theo kích thước, một chiếc trống bình thường có giá vài triệu đến vài chục triệu đồng và cũng có những đơn hàng đặc biệt, giá trị 400 - 500 triệu đồng. Kỳ tích nhất phải kể đến chiếc trống nguyên khối có giá lên tới 4 tỉ đồng, được một khách hàng ở tỉnh Đồng Nai đặt làm cách đây vài năm làm từ loại gỗ quý nhập khẩu từ nước ngoài về. Đó không chỉ là một con số gây choáng, mà còn là minh chứng cho giá trị của nghề truyền thống khi được trân trọng đúng mức.

Đối với những người làm nghề trống ở làng Lâm Yên, giá trị thật sự không nằm ở con số. "Quan trọng là người ta còn cần tiếng trống của mình. Còn người đặt làm, còn nơi cần tiếng trống vang lên, thì nghề vẫn sống", ông Hiệp chia sẻ. Hiện cơ sở của ông Hiệp đang tạo việc làm cho 4 - 6 lao động địa phương, với thu nhập trung bình từ 10 - 15 triệu đồng mỗi tháng. Trong bối cảnh nhiều làng nghề mai một, đó là một con số không nhỏ.

Nghề trống đã cho gia đình ông Hiệp cuộc sống ổn định, nuôi dạy các con ăn học nên người. Người con trai lớn năm nay 27 tuổi cũng bắt đầu nối nghiệp cha, sẵn sàng viết tiếp chương thứ 9 trong biên niên sử nghiệp làm trống của gia đình. Tuy nhiên, nhìn rộng ra cả làng Lâm Yên, bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Bởi hiện nay thị trường ngày càng cạnh tranh, nhiều cơ sở mới ra đời với sản phẩm đa dạng và giá cả linh hoạt hơn. Trong khi đó, nghề làm trống đòi hỏi thời gian, công sức và sự kiên nhẫn - những điều không phải ai cũng sẵn sàng theo đuổi.

Gia tộc 8 đời làm trống khổng lồ- Ảnh 5. — Các nghệ nhân đang chế tác trống

Dẫu khó khăn, nhưng ngọn lửa nghề ở làng Lâm Yên vẫn chưa bao giờ tắt và chính quyền địa phương đang nỗ lực tìm hướng đi mới để đánh thức làng nghề. Ông Lê Phan Minh, Chủ tịch UBND xã Vu Gia, trăn trở khi nhắc đến thực trạng làng nghề. Ông cho biết thời hoàng kim, làng Lâm Yên có hơn 20 gia đình làm trống, mỗi năm xuất xưởng hàng ngàn sản phẩm. Nay con số ấy đã giảm sút đáng kể. Chỉ còn chưa đến 10 hộ giữ nghề với khoảng 40-50 lao động, chủ yếu là người lớn tuổi. Thị trường trống hiện nay cạnh tranh khốc liệt. Sự ra đời của nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp, với đa dạng mẫu mã và giá thành rẻ hơn, đã tạo áp lực không nhỏ lên những người thợ thủ công truyền thống.

Chủ tịch UBND xã Vu Gia cho biết địa phương đã có định hướng đưa làng trống Lâm Yên vào các tour du lịch trải nghiệm, khám phá làng quê, kết hợp với chương trình OCOP để đưa sản phẩm đi xa hơn. "Chúng tôi không chỉ muốn khách du lịch đến để mua trống, mà muốn họ đến để nghe tiếng trống, hiểu về lịch sử của gia tộc họ Phan và chứng kiến tận mắt quá trình một khối gỗ vô tri hóa thân thành nhạc cụ thiêng liêng. Đó là cách bền vững nhất để bảo tồn văn hóa", ông Minh khẳng định.

Gia tộc 8 đời làm trống khổng lồ- Ảnh 6. — Một chiếc trống sau khi hoàn thành

Ông Lê Phan Minh nhìn nhận khi du lịch làng nghề phát triển, người thợ sẽ không chỉ bán sản phẩm, mà bán cả câu chuyện văn hóa, cả hơi thở của thời gian. Đó là hy vọng để những chiếc trống khổng lồ của làng Lâm Yên không chỉ vang trong đình chùa, mà sẽ vang mãi trong lòng du khách.

Rời làng Lâm Yên khi hoàng hôn buông xuống, tiếng trống đâu đó lại cất lên. Không dồn dập, không ồn ào, nhưng đủ khiến người ta dừng lại. Trong âm thanh ấy có quá khứ, có hiện tại và cả tương lai của một dòng họ. Hơn 200 năm, 8 thế hệ, đó là hành trình dài của niềm tin và sự kiên trì. Và chừng nào còn người lắng nghe, tiếng trống Lâm Yên vẫn sẽ tiếp tục ngân vang, trầm hùng và đầy kiêu hãnh như chính sức sống của con người nơi miền Trung nắng gió này.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; }

if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var containerSelector = 'div.detail-cmain'; var root = document.querySelector(containerSelector); if (!root) return; // Thu thập figure + p (p không nằm trong figure) var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function(p){ return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); // NodeList vốn đã theo DOM order => không cần sort if (!elements.length) return; var target = elements[Math.floor(elements.length / 2)]; // giữa bài if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();