Giá dầu tăng dựng đứng vì căng thẳng Trung Đông
Thị trường năng lượng thế giới tiếp tục chứng kiến một phiên giao dịch đầy biến động trong ngày 23/7 khi giá dầu đồng loạt tăng mạnh, nối dài chuỗi tăng kéo dài nhiều tuần qua.
Tính tới khoảng 9h45 sáng 23/7 (giờ Việt Nam), giá dầu WTI tăng gần 1,6% lên 88,2 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng gần 2%, vượt 95,9 USD/thùng. Chỉ trong hai phiên gần nhất, giá dầu đã tăng rất mạnh và nếu so với đầu tháng 7, cả hai loại dầu chủ chốt đều đã tăng khoảng 33-35%, từ vùng 66 USD/thùng lên 88-96 USD/thùng.
Đây là mức tăng rất mạnh trong thời gian ngắn, phản ánh tâm lý lo ngại ngày càng lớn của giới đầu tư về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Động lực chính đến từ diễn biến leo thang tại Trung Đông. Quân đội Mỹ bước sang đêm thứ 12 liên tiếp tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ phá hủy cầu, nhà máy điện và nhiều cơ sở hạ tầng khác của Iran nếu Tehran tiếp tục tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz.
Đáp lại, Iran tuyên bố sẽ phản ứng "mạnh mẽ và dứt khoát" đối với mọi cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ hoặc cơ sở hạ tầng của nước này, đồng thời cảnh báo có thể nhắm tới các cơ sở dầu khí, điện lực và hạ tầng kinh tế trong khu vực nếu xung đột tiếp tục mở rộng.
Trong khi đó, lực lượng Houthi tại Yemen cũng gia tăng sức ép khi tuyên bố sẽ phong tỏa hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia. Ngày 21/7, ba tàu chở dầu của Saudi Arabia đi Trung Quốc và Ấn Độ phải quay đầu, còn ngày 22/7 có thêm năm tàu dầu đổi hướng để tránh đi qua eo biển Bab el-Mandeb.
Những diễn biến này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn tại hai tuyến hàng hải chiến lược của thế giới là eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb. Mỗi ngày, hàng chục triệu thùng dầu và sản phẩm năng lượng được vận chuyển qua hai khu vực này. Nếu hoạt động vận tải tiếp tục bị cản trở, các tàu buộc phải đi vòng qua những tuyến đường dài hơn, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm nhiều tuần và chi phí logistics tăng mạnh.
Giá dầu leo thang nhưng có thể khó trở lại 110-120 USD/thùng
Đà tăng của giá dầu hiện chủ yếu phản ánh "phần bù rủi ro địa chính trị" thay vì sự thiếu hụt nguồn cung thực tế trên quy mô lớn. Điều này đồng nghĩa giá dầu nhiều khả năng sẽ còn duy trì ở vùng cao trong thời gian tới nếu căng thẳng Mỹ - Iran chưa hạ nhiệt.
Tuy nhiên, khả năng dầu quay trở lại vùng 110-120 USD/thùng như giai đoạn đầu tháng 4 được ít chuyên gia tin tưởng.
Nguyên nhân là cả Mỹ và nhiều nền kinh tế lớn, và cả các nước Trung Đông đều không mong muốn một cú sốc năng lượng mới trong bối cảnh lạm phát vẫn chưa hoàn toàn được kiểm soát. Giá dầu quá cao sẽ làm gia tăng chi phí nhiên liệu, vận tải và sản xuất, kéo theo giá hàng hóa tăng trên diện rộng, gây sức ép lên người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Mỹ vẫn còn nhiều công cụ để hạn chế đà tăng của giá dầu, từ việc phối hợp với các nước sản xuất lớn nhằm ổn định nguồn cung cho tới khả năng sử dụng dự trữ dầu chiến lược nếu thị trường biến động quá mạnh. OPEC+ cũng có dư địa điều chỉnh sản lượng trong trường hợp giá tăng vượt quá mức có lợi cho cả người sản xuất lẫn nền kinh tế toàn cầu.
Dù vậy, triển vọng hạ nhiệt căng thẳng cũng chưa thực sự rõ ràng. Iran được cho là đã thông qua các nước trung gian đề xuất một lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày với Mỹ, song khả năng hai bên nhanh chóng quay lại bàn đàm phán vẫn bị đánh giá khá thấp.
Những bất đồng cốt lõi liên quan tới chương trình hạt nhân của Iran, việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz cũng như hoạt động của các lực lượng đồng minh của Tehran vẫn chưa có dấu hiệu được tháo gỡ. Trong khi Mỹ tiếp tục duy trì sức ép quân sự, Iran cũng chưa phát đi tín hiệu nhượng bộ đáng kể.
Nếu giá dầu tiếp tục duy trì quanh vùng 90-100 USD/thùng trong thời gian dài, rủi ro đối với kinh tế thế giới sẽ gia tăng đáng kể. Tại Mỹ, chi phí năng lượng tăng có thể đẩy lạm phát đi lên, buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải thận trọng hơn với chính sách tiền tệ, thậm chí không loại trừ khả năng xem xét tăng lãi suất nếu áp lực giá lan rộng.
Lãi suất duy trì ở mức cao sẽ khiến đồng USD mạnh lên, gia tăng áp lực tỷ giá đối với nhiều nền kinh tế mới nổi, đồng thời làm chi phí vay vốn của doanh nghiệp tăng lên. Đối với chính phủ Mỹ, chi phí trả lãi cho khối nợ công gần 39.000 tỷ USD cũng sẽ tiếp tục phình to.
Trên thị trường tài chính, chứng khoán có nguy cơ chịu sức ép do chi phí vốn tăng và triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Giá vàng có thể biến động mạnh khi vừa được hỗ trợ bởi nhu cầu trú ẩn trước rủi ro địa chính trị, vừa chịu áp lực nếu lãi suất và đồng USD tiếp tục đi lên.
