Trí tuệ cảm xúc (EQ) được xem là một trong những yếu tố quan trọng quyết định khả năng hòa nhập xã hội, xây dựng các mối quan hệ và sự thành công lâu dài của mỗi người. Đặc biệt, giai đoạn từ 3 đến 12 tuổi được các chuyên gia đánh giá là “thời điểm vàng” để trẻ phát triển EQ. Nếu được định hướng đúng cách trong giai đoạn này, trẻ sẽ hình thành khả năng nhận biết, kiểm soát cảm xúc và ứng xử phù hợp trong các tình huống xã hội.
Ngược lại, trẻ có trí tuệ cảm xúc kém thường dễ thu mình, khó hòa đồng, dễ phản ứng tiêu cực khi gặp khó khăn và có thể gặp trở ngại trong việc duy trì các mối quan hệ khi trưởng thành. Vì vậy, việc bồi dưỡng EQ cho trẻ từ sớm là điều cha mẹ không nên xem nhẹ.
Theo các chuyên gia giáo dục, chỉ cần duy trì một số thói quen đơn giản trước giờ đi ngủ, cha mẹ có thể góp phần quan trọng trong việc nâng cao trí tuệ cảm xúc của con, đồng thời hỗ trợ phát triển cả trí tuệ nhận thức và kỹ năng xã hội.
Đồng Đồng, một cậu bé 10 tuổi hiện đang sống tại Thượng Hải (Trung Quốc), là ví dụ điển hình cho việc trẻ có thể phát triển EQ tốt nhờ sự đồng hành đúng cách của cha mẹ. Dù mới là học sinh tiểu học, Đồng Đồng đã thể hiện sự chín chắn và khéo léo trong cách ứng xử hàng ngày.
Cậu bé luôn chủ động chào hỏi khi gặp người quen, từ hàng xóm, bạn học đến người lớn trong khu dân cư. Đồng Đồng biết nói lời cảm ơn khi nhận được sự giúp đỡ và sẵn sàng xin lỗi khi mắc lỗi. Không chỉ vậy, cậu còn thể hiện sự tôn trọng đối với người khác và luôn cố gắng hỗ trợ mọi người khi có thể.
Những hành vi tưởng chừng đơn giản này lại khiến Đồng Đồng được mọi người xung quanh yêu quý. Điều đáng chú ý là không phải người lớn nào cũng duy trì được những thói quen ứng xử tích cực như vậy trong cuộc sống hàng ngày.
Khi tìm hiểu về cách nuôi dạy con của gia đình, nhiều người nhận ra rằng mẹ của Đồng Đồng đã duy trì một thói quen đặc biệt từ khi cậu còn học mẫu giáo. Mỗi tối trước giờ đi ngủ, cô đều dành thời gian thực hiện ba hoạt động quan trọng cùng con. Theo thời gian, những hoạt động này đã góp phần hình thành và củng cố trí tuệ cảm xúc cho Đồng Đồng, biến các hành vi tích cực thành thói quen tự nhiên.
Trò chuyện với con để hiểu và định hướng cảm xúc
Hoạt động đầu tiên mà mẹ Đồng Đồng luôn duy trì là trò chuyện cùng con trước giờ đi ngủ. Dù công việc bận rộn, cô vẫn dành thời gian để hỏi han về một ngày của con, lắng nghe những trải nghiệm, niềm vui, nỗi buồn hoặc khó khăn mà con gặp phải.
Việc trò chuyện giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về trạng thái tâm lý của trẻ, đồng thời tạo cơ hội để hướng dẫn con cách giải quyết vấn đề. Khi trẻ được lắng nghe và tôn trọng, các em sẽ cảm thấy an toàn về mặt cảm xúc, từ đó dễ dàng chia sẻ và bày tỏ suy nghĩ của mình.
Ngoài ra, thông qua các cuộc trò chuyện, trẻ cũng học được cách diễn đạt cảm xúc, cách lựa chọn lời nói phù hợp và cách giao tiếp hiệu quả. Đây là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội trong tương lai.
Thay vì áp đặt hay ra lệnh, mẹ của Đồng Đồng lựa chọn phương pháp làm gương. Cô thể hiện cách giao tiếp bình tĩnh, tôn trọng và tích cực, từ đó giúp con học hỏi một cách tự nhiên. Trẻ em thường quan sát và bắt chước hành vi của cha mẹ, vì vậy cách người lớn ứng xử hàng ngày có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành trí tuệ cảm xúc của trẻ.
Nhờ thói quen này, Đồng Đồng trở nên cởi mở, biết bày tỏ quan điểm cá nhân, đồng thời biết lắng nghe và thấu hiểu người khác.
Kể chuyện để nuôi dưỡng sự đồng cảm
Bên cạnh việc trò chuyện, mẹ Đồng Đồng còn kể cho con nghe những câu chuyện ngắn trước khi đi ngủ. Nội dung các câu chuyện thường xoay quanh những tình huống quen thuộc trong cuộc sống, như cách cư xử với bạn bè, cách xin lỗi khi mắc lỗi hoặc cách thể hiện sự quan tâm đến người khác.
Thông qua việc lắng nghe các câu chuyện, trẻ có thể hình dung các tình huống và đặt mình vào vị trí của nhân vật. Điều này giúp trẻ hiểu rõ hơn về cảm xúc và hậu quả của hành vi, từ đó hình thành khả năng đồng cảm.
Việc học thông qua câu chuyện giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, không bị áp lực hay ép buộc. Trẻ không chỉ ghi nhớ nội dung mà còn dần hình thành những chuẩn mực ứng xử tích cực.
Đây là một phương pháp giáo dục hiệu quả, giúp trẻ phát triển khả năng kiểm soát cảm xúc và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh.
Đọc sách cùng con để củng cố kỹ năng cảm xúc và tư duy
Hoạt động thứ ba là đọc sách cùng con. Cha mẹ có thể lựa chọn các loại sách tranh hoặc truyện tranh có nội dung phù hợp với độ tuổi, đặc biệt là những cuốn sách liên quan đến kỹ năng xã hội và trí tuệ cảm xúc.
Sách tranh và truyện tranh thường có hình ảnh sinh động, dễ hiểu, giúp trẻ dễ dàng tiếp cận và duy trì sự hứng thú. Khi đọc sách cùng con, cha mẹ có thể trao đổi, đặt câu hỏi và khuyến khích con chia sẻ suy nghĩ về nội dung câu chuyện.
