Theo Rebecca Love, nhà trị liệu tâm lý tại California (Mỹ), Tết vốn là dịp để kết nối, chữa lành và tạo cảm giác an toàn. Nhưng nếu không tinh tế trong giao tiếp, những câu hỏi quen miệng có thể trở thành áp lực tâm lý, gợi lại tổn thương cũ hoặc khiến người đối diện cảm thấy bị phán xét. Dưới đây là 9 câu hỏi được xem là “kém duyên”, dễ phá hỏng không khí đoàn viên mà nhiều người vẫn vô tình sử dụng mỗi dịp Tết đến.
1. “Bao giờ định kết hôn, sinh con?”
Đây có lẽ là câu hỏi “kinh điển” nhất trên mọi bàn tiệc ngày xuân. Tuy nhiên, theo Rebecca Love, trừ khi người khác chủ động chia sẻ, hôn nhân và sinh con không phải là chủ đề nên đem ra hỏi han. Ngày càng nhiều người lựa chọn sống độc thân, trì hoãn kết hôn, hoặc không sinh con vì lý do cá nhân. Đặc biệt, với những người hiếm muộn, câu hỏi này có thể vô tình khoét sâu vào nỗi đau họ đang cố giấu kín.
Thay vì vậy, một câu hỏi trung tính và tích cực hơn như: “Điều gì khiến bạn hào hứng nhất trong năm vừa qua?” sẽ mở ra cuộc trò chuyện nhẹ nhàng và dễ chịu hơn nhiều.
2. “Lương tháng bao nhiêu?”
Trong bối cảnh kinh tế biến động, không ít người mất việc, giảm thu nhập hoặc đang chật vật tìm hướng đi mới. Nicolle Osequeda, nhà trị liệu tâm lý tại Chicago (Mỹ), cho rằng những câu hỏi trực diện về tiền bạc thường mang hàm ý so sánh và phán xét, buộc người nghe phải tự vệ hoặc giải thích cho lựa chọn của mình.
Nguy hiểm hơn là những câu nói mang tính coi thường như: “Vẫn làm công việc đó à?” – dễ khiến người khác cảm thấy giá trị bản thân bị hạ thấp. Một cách hỏi khéo léo hơn có thể là: “Dạo này công việc của bạn có điều gì thú vị không?”
3. “Sao dạo này béo/gầy thế?”
“Đó là cơ thể và không gian cá nhân của người khác, bạn đang vượt quá giới hạn”, Nicolle Osequeda nhấn mạnh. Cân nặng thay đổi có thể xuất phát từ stress, bệnh tật, trầm cảm hoặc những biến cố không ai muốn kể ra trong ngày Tết.
Ngay cả câu nói tưởng như quan tâm kiểu: “Trông mệt mỏi quá, có ổn không?” cũng có thể trở thành một dạng body shaming trá hình, khiến người nghe tự ti dù họ đang cảm thấy hoàn toàn ổn. Thay vì soi xét ngoại hình, hãy khen ngợi năng lượng tích cực mà họ mang lại, chẳng hạn: “Hôm nay trông bạn rất rạng rỡ.”
4. “Có người yêu chưa?”
Theo Esther Perel, chuyên gia tâm lý nổi tiếng người Mỹ, vấn đề không chỉ nằm ở câu hỏi mà ở cảm xúc đi kèm. Khi câu hỏi được đặt ra với giọng điệu mỉa mai, thúc ép hoặc so sánh, nó trở thành lời chỉ trích ngầm về lựa chọn sống của người khác.
Thay vì xoáy vào đời tư để thỏa mãn sự tò mò, hãy chọn những chủ đề chung – du lịch, sở thích, kế hoạch cá nhân – để mọi người cùng tham gia câu chuyện mà không ai bị đặt vào “ghế nóng”.
5. “Dạo này có gặp bố/mẹ không?”
Với những gia đình có mối quan hệ rạn nứt, câu hỏi này chẳng khác nào khơi lại vết thương cũ. Esther Perel cảnh báo, người được hỏi dễ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, còn sự quan tâm của bạn có thể bị hiểu lầm là đang đứng về một phía nào đó.
Những câu hỏi mang tính chiêm nghiệm và tích cực hơn như: “Bạn biết ơn điều gì nhất trong năm nay?” sẽ giúp cuộc trò chuyện sâu sắc mà không gây tổn thương.
6. “Sao không uống rượu?”
Ép ai đó giải thích vì sao họ chọn nước ngọt thay vì rượu bia là sự xâm phạm không cần thiết. Có người kiêng rượu vì sức khỏe, vì tôn giáo, vì đang điều trị y tế – hoặc đơn giản là họ không thích. Câu hỏi này đôi khi còn phản ánh sự bất an của chính người hỏi về thói quen uống rượu của mình.
7. “Bao giờ đổi xe, mua nhà?”
Những câu hỏi tưởng như mang tính chúc tụng này thực chất lại tạo áp lực vô hình, đặc biệt với người trẻ đang phải xoay xở giữa chi phí sinh hoạt ngày càng cao. So sánh thành tựu vật chất trong ngày Tết dễ khiến niềm vui đoàn viên bị thay thế bằng cảm giác thua kém.
8. “Sao chưa sinh thêm đứa nữa?” Không chỉ là câu chuyện cá nhân, sinh con còn liên quan đến sức khỏe, tài chính và hạnh phúc gia đình. Việc hỏi han vô tư có thể khiến người khác cảm thấy lựa chọn của mình bị đánh giá.
9. “Mới ‘dao kéo’ à?”
Can thiệp y tế hay thẩm mỹ là vấn đề riêng tư. Chuyên gia khuyên nên tuân thủ “nguyên tắc vàng” trong giao tiếp ngày Tết: đừng bình luận về ngoại hình, hãy tập trung vào những phẩm chất, cá tính hay nỗ lực mà bạn thực sự ngưỡng mộ ở họ.
Tết, suy cho cùng, không phải là lúc để tra hỏi hay so đo, mà là dịp để lắng nghe, sẻ chia và tạo cảm giác được chào đón. Một câu hỏi đúng lúc, đúng cách có thể mở ra sự kết nối ấm áp; ngược lại, chỉ một câu “kém duyên” cũng đủ khiến niềm vui đầu năm nguội lạnh.
