Gồng lỗ sâu, chốt lời sớm: Bài toán hiệu quả về mặt toán học
Theo ông Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Dragon Capital, tâm lý chung của số đông nhà đầu tư cá nhân là sẵn sàng “gồng” danh mục khi thua lỗ. Ngay cả khi mức lỗ lên tới 30–40%, nhiều người vẫn lựa chọn giữ nguyên vị thế và hạn chế theo dõi thị trường. Ngược lại, khi danh mục bắt đầu có lãi, đôi khi chỉ vài phần trăm, không ít nhà đầu tư lại nhanh chóng chốt lời.
Ông Lê Anh Tuấn, CEO Dragon Capital. (Ảnh chụp màn hình).
Cách hành xử này khiến nhà đầu tư khó có thể tận dụng được các chuỗi tăng giá kéo dài của cổ phiếu. “Về mặt toán học, tâm lý gồng lỗ nhưng chốt lời sớm khiến nhà đầu tư rất khó thắng được thị trường trong dài hạn”, Tổng Giám đốc Dragon Capital nhận định.
Để minh họa, ông Tuấn lấy ví dụ với cổ phiếu VIC của Vingroup. Trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9/2025, thị giá mã này tăng từ vùng quanh 60.000 đồng/cổ phiếu lên trên 70.000 đồng. Tại thời điểm đó, nhiều nhà đầu tư đã lựa chọn hiện thực hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, việc chốt lời sớm khiến họ không thể ghi nhận thêm mức tăng khi cổ phiếu này tiếp tục leo lên các vùng giá cao hơn vào những tháng cuối năm.
Theo lãnh đạo Dragon Capital, đây không phải là câu chuyện cá biệt, mà là hành vi phổ biến của nhà đầu tư cá nhân trong nhiều chu kỳ thị trường, đặc biệt ở những giai đoạn chỉ số tăng nhưng cơ hội sinh lời phân bổ không đồng đều.
Năm 2025: Chỉ số tăng nhưng cơ hội sinh lời rất hẹp
Song song với yếu tố hành vi, ông Lê Anh Tuấn cho rằng năm 2025 là một giai đoạn đặc biệt khó kiếm tiền đối với nhà đầu tư cá nhân, không chỉ tại Việt Nam mà còn ở nhiều thị trường khác. Nguyên nhân chính đến từ mức độ phân hóa rất sâu của thị trường chứng khoán.
Thực tế, trong năm 2025, đà tăng của VN-Index chủ yếu tập trung vào một số nhóm cổ phiếu nhất định. Trong đó, VIC của Vingroup và VHM của Vinhomes đóng góp đáng kể mức tăng của chỉ số chung. Đây được xem là một trong những giai đoạn thị trường chứng khoán Việt Nam ghi nhận hiện tượng tập trung điểm số lớn nhất trong lịch sử.
Thống kê của Dragon Capital cho thấy chỉ khoảng 17% số cổ phiếu trên thị trường có hiệu suất vượt VN-Index, mức thấp nhất trong hơn 25 năm hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam. Nếu loại trừ ảnh hưởng của VIC và VHM, mức tích lũy của chỉ số chung chỉ ở quanh 20%. Điều này phản ánh thực tế rằng việc chỉ số tăng không đồng nghĩa với việc phần lớn cổ phiếu và nhà đầu tư đều có lãi.
Đa số nhà đầu tư không theo kịp chỉ số
Quan sát ở góc độ tài khoản giao dịch, ông Võ Nguyễn Khoa Tuấn, Giám đốc nghiệp vụ cấp cao lĩnh vực chứng khoán tại Dragon Capital, cho biết qua trao đổi với các đồng nghiệp làm việc tại các công ty chứng khoán, hơn 90% tài khoản của nhà đầu tư được ghi nhận không có lãi hoặc chỉ đạt mức lợi nhuận dưới 10%.
Theo ông Khoa Tuấn, số lượng tài khoản đạt mức sinh lời từ 20% trở lên, tương đương hoặc vượt mức tăng của chỉ số thị trường, là rất ít. Thực tế này cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa diễn biến chỉ số và hiệu quả đầu tư của phần lớn nhà đầu tư cá nhân.
Khi không thể theo dõi thị trường đủ sâu, nên để người chuyên nghiệp đầu tư thay
Từ thực tế trên, ông Lê Anh Tuấn cho rằng đầu tư chứng khoán đòi hỏi nhà đầu tư phải dành nhiều thời gian để đọc báo cáo tài chính, theo dõi diễn biến thị trường và phân tích doanh nghiệp. Đây là yêu cầu không phải ai cũng có thể đáp ứng, đặc biệt với nhóm nhà đầu tư có công việc chính và chỉ tham gia thị trường bằng phần tiền nhàn rỗi.
“Nếu không thể dành khoảng hai tiếng mỗi ngày để nghiên cứu và theo dõi thị trường chứng khoán, nhà đầu tư nên để những người chuyên nghiệp đầu tư thay”, Tổng Giám đốc Dragon Capital nêu quan điểm. Theo ông, việc ủy thác cho các tổ chức quản lý quỹ không xuất phát từ khả năng chọn cổ phiếu vượt trội hơn, mà đến từ yếu tố kỷ luật đầu tư, quy trình bài bản và khả năng kiểm soát cảm xúc.
Ông cũng nhấn mạnh nhà đầu tư không nhất thiết phải lựa chọn các quỹ do Dragon Capital quản lý, mà có thể cân nhắc nhiều công ty quản lý quỹ chuyên nghiệp khác trên thị trường. Thực tế trong năm 2025 cho thấy, thị trường ghi nhận một số quỹ mở cổ phiếu đạt hiệu suất vượt trội so với chỉ số chung, trong bối cảnh phần lớn nhà đầu tư cá nhân gặp khó trong việc theo kịp đà tăng của thị trường.
Theo các chuyên gia, trong giai đoạn thị trường phân hóa mạnh, phương pháp đầu tư định kỳ (DCA) cùng với chiến lược quản lý danh mục có kỷ luật thường được xem là cách tiếp cận phù hợp với nhóm nhà đầu tư không chuyên hoặc không có nhiều thời gian theo dõi thị trường.
Dữ liệu hiệu suất trên các khung thời gian trung và dài hạn cho thấy những quỹ duy trì chiến lược nhất quán và kỷ luật đầu tư cao có khả năng tạo ra mức tăng trưởng bền vững, bất chấp biến động ngắn hạn của thị trường.
Góc nhìn 2026: Vĩ mô ổn định, thị trường tiếp tục phân hóa
Bên cạnh việc lý giải nghịch lý “thị trường tăng nhưng nhà đầu tư khó kiếm lãi”, ông Lê Anh Tuấn cũng đưa ra góc nhìn về triển vọng năm 2026 trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn mới.
Theo đó, năm 2026 nhiều khả năng tiếp tục duy trì nền tảng vĩ mô ổn định, với tăng trưởng GDP được kỳ vọng vượt 9%, lạm phát kiểm soát dưới 4% và cung tiền tăng trưởng ở mức hợp lý khoảng 12,5–13%. Tỷ giá được dự báo biến động trong biên độ hẹp, nhờ cán cân thương mại thặng dư và triển vọng chính sách tiền tệ quốc tế bớt thắt chặt hơn.
Ở góc độ tiền tệ, mặt bằng lãi suất có thể chịu áp lực nhích lên trong ngắn hạn, đặc biệt vào quý I/2026, do vòng quay tiền trong nền kinh tế còn chậm. Tuy nhiên, theo đánh giá của Dragon Capital, Ngân hàng Nhà nước có dư địa sử dụng các công cụ bơm thanh khoản trung và dài hạn để ổn định mặt bằng lãi suất, thay vì chỉ tập trung vào các kênh ngắn hạn.
Với thị trường chứng khoán, quan điểm được đưa ra là năm 2026 khó quay lại trạng thái “dễ kiếm tiền” như giai đoạn 2020–2021. Thay vào đó, thị trường nhiều khả năng tiếp tục duy trì trạng thái phân hóa, khi cơ hội sinh lời tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, hưởng lợi từ tiêu dùng nội địa và đầu tư hạ tầng.
