Giữa bối cảnh căng thẳng Mỹ-Iran leo thang, sự kiện drone Shahed-129 bị bắn hạ trên Biển Ả Rập gần đây đã thu hút sự chú ý toàn cầu, hé lộ sức mạnh công nghệ drone của Tehran.
Với khả năng bay liên tục 24 giờ và tầm hoạt động lên đến 1.700km, drone Shahed-129 không chỉ là biểu tượng của chương trình UAV Iran mà còn là minh chứng cho sự phát triển vượt bậc trong lĩnh vực hàng không không người lái, cạnh tranh trực tiếp với các mẫu drone Mỹ như MQ-1 Predator.
Shahed-129, hay còn gọi là "chứng nhân" trong tiếng Ba Tư, là một mẫu UAV chiến đấu tầm trung (MALE UCAV) do Shahed Aviation Industries của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phát triển và sản xuất từ năm 2012.
Thiết kế của nó lấy cảm hứng từ các drone phương Tây nhưng được tối ưu hóa với công nghệ nội địa, tập trung vào nhiệm vụ trinh sát, giám sát và tấn công chính xác.
Máy bay không người lái này có chiều dài thân 8 mét, sải cánh rộng 16 mét và chiều cao 3,1 mét, tạo nên một cấu trúc chắc chắn từ vật liệu composite kết hợp nhôm, giúp giảm trọng lượng và tăng khả năng chịu lực trong điều kiện bay khắc nghiệt.
Động cơ chính là loại Rotax 914 bốn xi-lanh, bốn thì, công suất 75 kW (khoảng 100 mã lực), kết hợp với chân vịt ba cánh đẩy ở phía sau, mang lại tốc độ hành trình ổn định khoảng 150 km/h và khả năng tiết kiệm nhiên liệu ấn tượng.
Nhờ đó, Shahed-129 có thể duy trì hoạt động lên đến 24 giờ mà không cần tiếp nhiên liệu, với tầm bay chiến đấu 1.700km và tầm bay chuyển tiếp có thể đạt 3.400 km trong một số biến thể nâng cấp.
Về khả năng mang tải, drone này hỗ trợ trọng lượng hữu ích lên đến 400kg, bao gồm các thiết bị trinh sát quang điện tử tiên tiến như camera hồng ngoại, radar khẩu độ tổng hợp (SAR) và hệ thống chỉ thị laser, cho phép phát hiện mục tiêu từ khoảng cách xa hàng trăm kilomet.
Trong vai trò tấn công, Shahed-129 có thể trang bị bốn tên lửa dẫn đường Sadid-345 hoặc tám quả bom thông minh, biến nó thành vũ khí linh hoạt để tiêu diệt mục tiêu cố định lẫn di động, với độ chính xác cao nhờ hệ thống định vị GPS kết hợp định vị quán tính.
Độ cao hoạt động tối đa đạt 7.300 mét, giúp drone tránh được nhiều loại radar mặt đất và tên lửa phòng không tầm thấp, đồng thời cung cấp góc nhìn rộng lớn cho các sứ mệnh giám sát biên giới hoặc hỗ trợ chiến trường.
Công nghệ điều khiển của Shahed-129 dựa trên liên kết dữ liệu mặt đất, với phạm vi kiểm soát ban đầu khoảng 200-400 km, nhưng các phiên bản mới hơn đã tích hợp liên kết vệ tinh để mở rộng tầm hoạt động, giảm phụ thuộc vào trạm điều khiển cố định.
Theo globalsecurity.org, lịch sử sử dụng của Shahed-129 chứng minh hiệu quả thực tiễn, từ các chiến dịch chống khủng bố ở biên giới đông Iran đến hỗ trợ không kích trong nội chiến Syria từ năm 2014, nơi nó thực hiện hàng trăm giờ bay trinh sát và tấn công.
Mặc dù một số nguồn Mỹ gọi nó là Shahed-139 để phân biệt biến thể, nhưng về cơ bản, đây là cùng một nền tảng với những cải tiến nhỏ về điện tử và vũ khí.
Trong sự kiện gần đây trên Biển Ả Rập, Shahed-129 được cho là tiếp cận tàu sân bay USS Abraham Lincoln một cách "hung hăng", dẫn đến việc bị F-35C bắn hạ, nhấn mạnh rủi ro khi drone này hoạt động ở khu vực tranh chấp.
Về tổng thể, Shahed-129 đại diện cho bước tiến công nghệ drone Iran, với chi phí sản xuất thấp hơn so với các đối thủ phương Tây, nhưng vẫn tồn tại hạn chế về tốc độ và khả năng tàng hình so với các mẫu hiện đại hơn.
