Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 24/8 đã công bố "Operation Economic Outcast" (Chiến dịch Cô lập Kinh tế), mô tả đây là nỗ lực chưa từng có nhằm làm tê liệt nền kinh tế Iran và tạo sức ép buộc Tehran chấm dứt xung đột.
Trong đợt đầu tiên, Mỹ áp lệnh trừng phạt hơn 60 tổ chức, trong đó có các công ty Trung Quốc bị cáo buộc giúp Iran mua công nghệ hạt nhân, tên lửa, xuất khẩu dầu và thực hiện các hoạt động mạng. Đây là bước tiếp theo sau hơn 1.000 lệnh trừng phạt mà chính quyền Tổng thống Donald Trump áp đặt lên Iran kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm ngoái.
Chiến dịch này, cùng các hoạt động quân sự và phong tỏa đường biển đối với các cảng Iran, đã gây thiệt hại đáng kể cho nền kinh tế nước Cộng hòa Hồi giáo, trong đó đồng nội tệ mất giá mạnh. Song, Washington đến nay vẫn chưa thể khiến Tehran thay đổi đáng kể chính sách quân sự tại Trung Đông hay từ bỏ tham vọng hạt nhân.
Mắt xích quan trọng
Vấn đề lớn nhất đối với Washington nằm ở Trung Quốc. Giới chức Mỹ cho rằng Bắc Kinh mua hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu, qua đó cung cấp một trong những nguồn ngoại tệ quan trọng nhất cho Tehran.
Dù hoạt động phong tỏa của Mỹ gần đây khiến xuất khẩu dầu Iran giảm, Trung Quốc vẫn nhập hơn 500.000 thùng dầu Iran mỗi ngày từ đầu tháng 8, theo dữ liệu của Kpler.
Một phần số dầu này được vận chuyển qua mạng lưới phức tạp nhằm che giấu nguồn gốc. Dầu Iran có thể được chuyển từ tàu nằm trong danh sách trừng phạt sang tàu chưa bị chế tài thông qua các cuộc sang mạn giữa biển, trước khi tiếp tục hành trình tới Trung Quốc.
Tehran và Bắc Kinh còn hình thành một hệ thống thanh toán nhằm giảm sự phụ thuộc vào đồng USD. Theo giới chức Mỹ, các công ty bình phong của Iran sử dụng ngân hàng Trung Quốc để mua hàng hóa, sau đó chuyển tiền thông qua các cơ sở đổi ngoại tệ ở Trung Đông.
Việc Iran thúc đẩy mạnh sử dụng nhân dân tệ trong thương mại cũng giúp nước này giảm phần nào tác động của việc bị cô lập khỏi hệ thống tài chính dựa trên đồng USD.
Washington đã nhiều lần tìm cách phá mạng lưới này. Bộ Tài chính Mỹ liên tục trừng phạt các công ty ít tên tuổi và doanh nghiệp "vỏ bọc" tại Hồng Kông, Trung Quốc, UAE hay Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, sau khi một mắt xích bị loại bỏ, những tổ chức khác thường nhanh chóng xuất hiện thay thế.
Trong đợt trừng phạt mới nhất, Washington đưa một tàu chở dầu thuộc sở hữu Trung Quốc vào danh sách đen với cáo buộc vận chuyển hàng triệu thùng dầu Iran tới Trung Quốc trong năm nay. Một số doanh nghiệp và cá nhân tại Trung Quốc và Hong Kong cũng bị cáo buộc giúp Tehran mua thiết bị nhạy cảm, trong đó có hệ thống định vị phục vụ tên lửa.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn chưa nhắm tới các ngân hàng hay tập đoàn lớn của Trung Quốc có quan hệ sâu với hệ thống tài chính toàn cầu.
"Giọng điệu rất quyết liệt, nhưng cú đánh thì không mạnh tương ứng", Daniel Fried, cựu nhà ngoại giao Mỹ hiện làm việc tại Atlantic Council, nhận định.
Theo ông, muốn giáng đòn thực sự nghiêm trọng vào kinh tế Iran, Washington có thể phải đối đầu với những ngân hàng và doanh nghiệp lớn của Trung Quốc.
Vì sao Washington dè chừng?
Sự thận trọng xuất hiện khi Tổng thống Trump đang muốn cải thiện quan hệ với nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới sau cuộc chiến thương mại căng thẳng năm ngoái.
Trong cuộc đối đầu đó, Bắc Kinh cho thấy họ cũng sở hữu những công cụ gây sức ép mạnh. Các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc từng gây khó khăn cho nhiều nhà sản xuất Mỹ.
"Khả năng Trung Quốc trả đũa giờ là một mối đe dọa thực sự", Edward Fishman, chuyên gia tại Council on Foreign Relations, cho hay.
Ông Trump đã gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hồi tháng 5. Hai nhà lãnh đạo dự kiến tiếp tục gặp nhau tại Washington vào tháng tới. Một đòn trừng phạt trực tiếp nhằm vào ngân hàng lớn của Trung Quốc trước thời điểm này có thể khiến quan hệ hai nước một lần nữa căng thẳng.
Kerri Bitsoff, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, cho rằng Washington dường như cố tình thiết kế chiến dịch để Bắc Kinh có không gian điều chỉnh hành vi mà không buộc Mỹ phải lập tức trừng phạt hệ thống ngân hàng Trung Quốc.
Bắc Kinh trong khi đó tiếp tục phản đối các biện pháp của Washington. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm ngày 25/8 gọi các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ là "bất hợp pháp và vô lý", cảnh báo chiến tranh kinh tế có thể làm căng thẳng leo thang và gây xáo trộn kinh tế toàn cầu. Trung Quốc tuyên bố sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích của mình.
"Không ai đứng ngoài" lệnh trừng phạt
Ngoài dầu mỏ, Bộ Tài chính Mỹ cho biết sẽ áp đặt thêm biện pháp với những quốc gia và tổ chức tiếp tục giao dịch với Iran trong 5 lĩnh vực gồm tài sản số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển.
Ông Bessent cũng tiết lộ Tổng thống Trump đang trực tiếp gọi điện cho lãnh đạo các nước, đề nghị họ ngừng kinh doanh với Tehran. Một tổ chức tài chính chưa được nêu tên dự kiến sớm bị trừng phạt vì giúp Iran né các biện pháp hạn chế.
Khi được hỏi 2 lần liệu Washington có sẵn sàng nhắm tới các ngân hàng Trung Quốc hay không, ông Bessent không đưa ra cam kết cụ thể.
Ông chỉ trả lời: "Mọi quốc gia, mọi tổ chức đều phải hiểu rằng họ cần chuẩn bị đối mặt với các lệnh trừng phạt của Mỹ. Không ai đứng ngoài cuộc".
Bộ trưởng Tài chính Mỹ từng gọi chiến dịch gây sức ép mới là "Economic D-Day", ví nó với chiến dịch quân sự mang tính bước ngoặt trong Thế chiến II và cho rằng sức ép kinh tế có thể tạo điều kiện dẫn tới sự sụp đổ của chính quyền Iran.
Theo WSJ
if (pageSettings.allow3rd) admicroAD.unit.push(function () { admicroAD.show('admzonek1fs4xky') });
